Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

12 października 2026 r. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego Jacek Chlebny wziął udział w 17. Warszawskim Seminarium Praw Człowieka (17th Warsaw Human Rights Seminar), organizowanym przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Tegoroczna edycja wydarzenia odbywała się pod hasłem: Sprawiedliwość w erze cyfrowej.

Podczas 17. Warszawskiego Seminarium Praw Człowieka eksperci szukali odpowiedzi na pytanie, jak pogodzić wykorzystanie nowych technologii ze standardami Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz zasadami praworządności.

Seminarium otworzył wiceszef polskiej dyplomacji Artur Harazim.

Wykład inauguracyjny pt. „Sztuczna inteligencja a przyszłość ochrony praw człowieka” wygłosił Robert Spano, były prezes Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Uczestnicy seminarium wysłuchali wykładu Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego Jacka Chlebnego o wykorzystaniu nowych technologii w sądownictwie administracyjnym.

W dalszej części seminarium, o przyszłości praw człowieka w erze cyfrowej dyskutowały Rzecznik Praw Obywatelskich Sylwia Gregorczyk-Abram oraz sędzia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Úna Ní Raifeartaigh. Poruszono również rolę Trybunału w ochronie praw człowieka w erze sztucznej inteligencji oraz wpływ technologii na praktykę prawniczą i reprezentację przed sądami.

W seminarium uczestniczyli sędziowie i przedstawiciele Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Rady Europy oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a także przedstawiciele krajowych instytucji ochrony praw człowieka, sądownictwa, administracji publicznej, środowiska adwokackiego i naukowego.

Całość podsumowała sesja poświęcona przyszłości praw człowieka i sprawiedliwości w erze sztucznej inteligencji, z udziałem komisarza praw człowieka Rady Europy Michaela O’Flaherty’ego.

Link do transmisji wydarzenia i wystąpienie Prezesa NSA na portalu YouTube

W rozpoznawanej sprawie pismem z 6 grudnia 2022 r. Spółdzielnia wniosła o stwierdzenie nadpłaty w zakresie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 lipca 2020 r. do 30 czerwca 2022 r. dla pozostającej w jej zasobach nieruchomości. Jako podstawę żądania powołano art. 75 ust. 1 i 2 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm., dalej: O.p.) oraz art. 6q ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2021 r. poz. 888 ze zm., dalej: u.c.p.g.)

Strona wyjaśniła, że nadpłatę stanowi kwota nienależnie zapłaconej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z uwagi na przyjęcie zawyżonej jednostkowej stawki opłaty, stanowiącej podstawę określenia jej miesięcznego wymiaru dla nieruchomości, w następstwie stwierdzenia prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 9 marca 2022 r., I SA/Wr 584/21 nieważności uchwały Rady Miejskiej w Lubinie z 9 czerwca 2020 r. nr XVII/121/20, zmieniającej uchwałę w sprawie wyboru metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalania wysokości stawki tej opłaty (dalej: Uchwała zmieniająca). Do wniosku strona dołączyła korekty deklaracji z okresu objętego złożonym wnioskiem.

Organy obu instancji nie podzieliły stanowiska Spółdzielni i odmówiły stwierdzenia nadpłaty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 29 maja 2025 r. (I SA/Wr 152/25) przyznał rację Spółdzielni, wywodząc, że z wykładni językowej (gramatycznej), systemowej, historycznej i prokonstytucyjnej art. 6m ust. 4 i ust. 5 u.c.p.g. nie wynika zakaz stwierdzenia nadpłaty za okresy wsteczne, w sytuacji gdy wojewódzki sąd administracyjny stwierdził uprzednio prawomocnym wyrokiem nieważność aktu prawa miejscowego, tj. uchwały Rady Miejskiej, na podstawie którego wadliwie uchwalono metodę ustalenia oraz wysokość stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, oraz w oparciu o który podatnik tej opłaty obliczył, zadeklarował i zapłacił opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. 

Od powyższego wyroku skargi kasacyjne wnieśli: Samorządowe Kolegium Odwoławcze (organ II instancji) oraz Gmina (uczestnik postępowania).

Oddalając obie skargi kasacyjne Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że art. 6m ust. 4 u.c.p.g. należy wykładać w ten sposób, iż wprawdzie zakazuje on retrospektywnego obniżania zobowiązania przez zmianę danych będących podstawą samoobliczenia opłaty, z wyjątkami określonymi w ustawie, lecz nie wyłącza korekty dokonanej wyłącznie w celu odzwierciedlenia w deklaracji skutków prawomocnego stwierdzenia nieważności normy stawkowej. Przyjęcie wykładni przeciwnej, traktującej przywołaną regulację jako materialnoprawną normę sanacyjną, zachowującą należność ustaloną według stawki wynikającej z uchwały objętej prawomocnym stwierdzeniem nieważności, nadawałoby przepisowi procesowo-deklaracyjnemu skutek materialnoprawny, którego ustawodawca w nim nie wyraził.

Zdaniem NSA, dopuszczalne jest skorygowanie deklaracji za okres objęty nieważną uchwałą, korekta pozwala na ponowne odtworzenie prawidłowej wysokości zobowiązania wynikającej z obowiązującego prawa. Na tym etapie zastosowanie znajduje zwykły mechanizm wynikający z art. 72 § 1 pkt 1 O.p. i zestawienie kwoty rzeczywiście zapłaconej z kwotą, która - przy uwzględnieniu skutku ex tunc stwierdzenia nieważności uchwały - wynikała z prawidłowo obowiązujących norm prawa materialnego. Stwierdzenie nieważności uchwały nie oznacza samoistnie, że każda uprzednio dokonana wpłata musi zostać zwrócona w całości. Powoduje natomiast konieczność ustalenia na nowo, jaka kwota była prawnie należna przy założeniu, że nieważny akt prawa miejscowego nie wywoływał skutków prawnych od chwili jego podjęcia.

Jeżeli deklaracja została sporządzona przy zastosowaniu aktu prawa miejscowego następnie uznanego za nieważny ze skutkiem ex tunc, a jej retrospektywna korekta jest prawnie dopuszczalna, dla potrzeb art. 72 § 1 pkt 1 O.p. należy ustalić wysokość zobowiązania wynikającą z prawa po pominięciu nieważnej regulacji i zestawić ją z kwotą rzeczywiście zapłaconą.

Jednocześnie NSA podkreślił, że dochodzenie nadpłaty po stwierdzeniu nieważności uchwały nie musi oznaczać żądania zwrotu całej opłaty i korzystania z systemu gospodarowania odpadami nieodpłatnie. Jeżeli wskutek nieważności uchwały zastosowanie znajduje wcześniejsza, prawidłowo ustanowiona stawka, przedmiotem żądania jest jedynie różnica pomiędzy stawką nieważną a stawką prawnie właściwą. W takim układzie argument, że właściciel otrzymał usługę, w znacznym stopniu traci na znaczeniu. Właściciel nadal ponosi ciężar finansowania wykonanej usługi, tyle że w wysokości wynikającej z ważnego aktu prawnego.

Spór wówczas przenosi się z wątpliwości, czy za odbiór odpadów należy się zapłata, na ustalenie, czy gmina może zatrzymać część świadczenia odpowiadającą stawce, której legalnej podstawy normatywnej zabrakło. W rozpatrywanym przypadku nadpłatę w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 1 O.p. stanowi kwota nienależnie nadpłaconej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z uwagi na przyjęcie zawyżonej jednostkowej stawki opłaty, stanowiącej podstawę określenia jej miesięcznego wymiaru dla nieruchomości, ponad wysokość wynikającą z obowiązującej uchwały w sprawie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia wysokości tej opłaty. Skoro bowiem zgodna z prawem jest wysokość opłat ustalona przy zastosowaniu uchwały pozostającą w obrocie prawnym, a nadwyżka wynika z wadliwego działania organu gminy, tj. uchwały, co do której stwierdzono nieważność, reguły praworządności wymagają zwrócenia nadwyżki jako stanowiącej bezprawnie pobraną należność. 

Link do sentencji (196 KB, PDF)

W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił o wydanie pisemnej interpretacji indywidualnej dotyczącej zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych sprzedaży nieruchomości odziedziczonej po rodzicach. Jak wskazał we wniosku, rodzice kupili mieszkanie w 2009 r. – każde z nich po połowie (z uwagi na rozdzielność majątkową). W 2016 r. zmarła matka Skarżącego, ale na podstawie testamentu spadek po niej w całości odziedziczył mąż (ojciec Wnioskodawcy). Ojciec zmarł w 2020 r. Spadek po nim odziedziczył Skarżący wraz z bratem. Mieszkanie sprzedano w lutym 2021 r. 

W związku z powyższym opisem skarżący zapytał:
1.  czy na podstawie art. 10 ust. 5 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (u.p.d.o.f.) skarżący wraz z bratem okres 5 lat, o którym mówi ww. artykuł powinni liczyć od końca roku kalendarzowego, w którym lokal został nabyty przez rodziców tj. od końca roku 2009 czy też częściowo, od końca roku kalendarzowego w którym nabycia lokalu dokonał ojciec (2009 r.), a częściowo od końca roku kalendarzowego w którym zmarła matka (2016  r.)?
2) Czy w związku z powyższym rozstrzygnięciem skarżący i jego brat będą zobowiązani do zapłaty 19% podatku dochodowego z tytułu odpłatnego zbycia lokalu w 2021 r.?

Zdaniem skarżącego, bieg 5-letniego terminu, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 w związku z art. 10 ust. 5 u.p.d.o.f. rozpoczął się od końca roku kalendarzowego, w którym lokal został nabyty przez rodziców. Wobec tego dokonane przez skarżącego w 2021 r., odpłatne zbycie lokalu nie będzie stanowić źródła przychodu, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f., ze względu na upływ terminu, o którym mowa w tym przepisie, a tym samym na Skarżącym nie ciąży obowiązek zapłaty podatku dochodowego z tytułu zbycia odziedziczonego lokalu.

W interpretacji indywidualnej z 17 grudnia 2021 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał stanowisko skarżącego za nieprawidłowe. Zdaniem organu - uwzględniając treść art. 10 ust. 5 u.p.d.o.f. – pięcioletni okres, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f. w opisanej sytuacji należy liczyć od:

- 31 grudnia 2009 r. w odniesieniu do udziału w lokalu mieszkalnym nabytego przez skarżącego w drodze spadku po zmarłym ojcu, który udział ten nabył umową sprzedaży w 2009 r.; 

- 31 grudnia 2016 r. w odniesieniu do udziału w lokalu mieszkalnym nabytego przez skarżącego w drodze spadku po zmarłym ojcu, który udział ten nabył w spadku po zmarłej żonie, tj. we wrześniu 2016 r.

Wobec powyższego, odpłatne zbycie udziału w lokalu mieszkalnym w części nabytej w drodze spadku po zmarłym ojcu, który udział w przedmiotowej nieruchomości nabył w spadku po zmarłej żonie skutkuje dla skarżącego powstaniem przychodu kwalifikowanego do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f., ponieważ sprzedaż nastąpiła przed upływem pięciu lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie (tj. licząc od końca 2016 r.). Dochód z odpłatnego zbycia ww. udziału w lokalu mieszkalnym podlega tym samym – zgodnie z art. 30e ust. 1 ustawy – opodatkowaniu 19% podatkiem dochodowym.

Uchylając zaskarżoną interpretację Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko skarżącego, co do braku opodatkowania podatkiem dochodowym przychodu ze zbycia nieruchomości odziedziczonej po rodzicach.

Oddalając skargę kasacyjną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że z uwagi na autonomię prawa podatkowego wykładnia celowościowa oraz systemowa wsparta postulatami wykładni prokonstytucyjnej pozwala na przyjęcie, że art. 10 ust. 5 u.p.d.o.f. wprowadzony do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych na podstawie art. 1 pkt 4 ustawy z 23 października 2018 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018 poz. 2159), powinien być tak odczytywany, że w przypadku odpłatnego zbycia, nabytych w drodze spadku, nieruchomości lub praw majątkowych, określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c u.p.d.o.f., okres 5 lat, o którym mowa w tym przepisie, liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie tej nieruchomości lub nabycie prawa majątkowego uwzględniając okres posiadania nieruchomości przez wszystkich spadkodawców, do których uprzednio należał przedmiotowy majątek.

Zdaniem NSA, prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że prezentowana przez organ wykładnia art. 10 ust. 5 u.p.d.o.f. narusza art. 32 Konstytucji RP, a ponadto wykładnia językowa art. 10 ust. 5 u.p.d.o.f. budzi wątpliwości (jako niezgodna z zasadą dostatecznej określoności przepisów prawa podatkowego).

Link do orzeczenia

Stanowisko Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2026 r. w sprawie skutków wynikających dla sądownictwa administracyjnego z uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 22 września 2026 r. o zakończeniu konkursu i nieprzedstawieniu kandydata na wolne stanowisko asesorskie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach

Plik do pobrania (649 KB, PDF)

W dniu 21 września 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego skierowanego do rozstrzygnięcia postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2026 r., sygn. akt I FSK 2335/23, podjął następującą uchwałę:

Na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, ze zm.) kontrola sądowa postanowienia w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług naliczonego nad należnym nie obejmuje wcześniej wydanych za ten sam okres rozliczeniowy postanowień w takim przedmiocie, jeżeli nie zostały one zaskarżone i tym samym nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, z wyjątkiem sytuacji, gdy ujawniły się dotyczące tych postanowień wady o charakterze kwalifikowanym, mogące stanowić podstawę ich wzruszenia w przewidzianych prawem postępowaniach nadzwyczajnych, a zarazem podważające skuteczne wprowadzenie tych postanowień do obrotu prawnego.
Jak wyjaśniono w uzasadnieniu uchwały, kontrola sądowa postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu podatku naliczonego nad należnym co do zasady nie obejmuje wcześniejszych, niezaskarżonych postanowień dotyczących tego samego okresu rozliczeniowego. Sąd może jednak incydentalnie uwzględnić konkretną, ujawnioną i  kwalifikowaną wadę dotyczącą wejścia wcześniejszego postanowienia do obrotu prawnego albo jego zdolności do przedłużenia jeszcze istniejącego terminu, jeżeli wada ta ma bezpośredni wpływ na kompetencję do wydania aktu zaskarżonego, jej ocena jest konieczna do rozpoznania skargi i nie wymaga przeprowadzenia pełnego postępowania odnoszącego się do odrębnej sprawy.

Tego rodzaju kontrola może dotyczyć tylko kwestii ciągłości dokonywanych przedłużeń, jeśli pojawią się zasadnicze wątpliwości związane z zachowaniem przez organ podstawy prawnej do dokonania kolejnego przedłużenia terminu zwrotu. Nie obejmuje natomiast innych zagadnień rozstrzygniętych w odrębnych sprawach administracyjnych, zakończonych wcześniej wydanymi postanowieniami przedłużającymi termin zwrotu podatku. Ocena ta nie może dotyczyć ponownego badania wszystkich przesłanek merytorycznych wcześniejszego przedłużenia, takich jak zasadność wątpliwości organu, zakres planowanych czynności, prawidłowość uzasadnienia czy proporcjonalność dalszego wstrzymywania zwrotu. Zagadnienia te należą do odrębnej sprawy administracyjnej i powinny były zostać podniesione w środku zaskarżenia skierowanym przeciwko wcześniejszemu postanowieniu. Szersze badanie takich postanowień, w szczególności ocenianie prawidłowości zawartych w takich aktach rozstrzygnięć, wykraczałoby poza granice rozpoznawanej sprawy i stało w oczywistej kolizji z art. 134 § 1 P.p.s.a.

Dopuszczalna ocena incydentalna powinna ograniczać się do ustalenia, czy wcześniejszy akt stanowił prawnie skuteczne ogniwo łańcucha przedłużeń. Chodzi przede wszystkim o sytuacje, w których:
1)    zarzucana wada dotyczy braku doręczenia, daty doręczenia albo innej okoliczności decydującej o wejściu aktu do obrotu przed upływem przedłużanego terminu;
2)    wada ma charakter konkretny i kwalifikowany, to znaczy jej potwierdzenie prowadziłoby bezpośrednio do wniosku, że termin zwrotu upłynął przed wydaniem lub doręczeniem kolejnego postanowienia;
3)    okoliczności wskazujące na wadę wynikają z akt, zostały podniesione przez stronę albo zostały przez nią należycie uprawdopodobnione;
4)    ocena wady jest niezbędna do rozstrzygnięcia legalności aktu aktualnie zaskarżonego;
5)    ustalenie może zostać dokonane na podstawie akt sprawy albo prostego dowodu z dokumentu, bez rekonstruowania całego wcześniejszego postępowania.

Tak rozumiana ocena nie prowadzi do uchylenia ani stwierdzenia nieważności wcześniejszego postanowienia w danym postępowaniu. Sąd nie eliminuje tego aktu z obrotu prawnego i nie rozstrzyga ponownie sprawy, której postanowienie dotyczyło. Ustala jedynie, czy wcześniejszemu aktowi można przypisać określony skutek prejudycjalny w sprawie zgodności z prawem późniejszego przedłużenia. Skutkiem tej oceny jest rozstrzygnięcie o akcie zaskarżonym, a nie ingerencja w sentencję aktu wcześniejszego.

W uzasadnieniu uchwały wyjaśniono również, że z art. 134 § 1 P.p.s.a. nie można wyprowadzić generalnego obowiązku poszukiwania z urzędu potencjalnych wad doręczenia wszystkich wcześniejszych postanowień, gdyż przepis ten jednoznacznie nakazuje Sądowi rozstrzygać w granicach danej sprawy.

W typowym przypadku to skarżący powinien:
1)    wskazać wcześniejsze postanowienie, którego skuteczność kwestionuje;
2)    określić termin zwrotu obowiązujący przed wydaniem tego postanowienia;
3)    podać datę jego wydania i doręczenia;
4)    określić rodzaj zarzucanej wady doręczenia;
5)    wskazać fakty pozwalające uznać wadę za prawdopodobną;
6)    wyjaśnić wpływ tej wady na ciągłość kolejnych przedłużeń;
7)    wskazać dokument albo akta, na podstawie których możliwa jest weryfikacja jego twierdzeń.

Dopiero tak skonkretyzowane stanowisko tworzy istotną wątpliwość uzasadniającą ocenę, czy dokumentacja wcześniejszego doręczenia jest niezbędna do rozpoznania skargi na późniejsze postanowienie. Pozwala również odróżnić rzeczywistą wątpliwość co do istnienia kwalifikowanej wady wprowadzenia wcześniejszego postanowienia do obrotu prawnego od twierdzenia hipotetycznego, zmierzającego do uruchomienia przez sąd ogólnej kontroli w tym aspekcie wszystkich wcześniejszych postępowań dotyczących przedłużenia terminu zwrotu.

Nie oznacza to jednak, że sąd może pominąć wadę wynikającą jednoznacznie z  akt. Jeżeli dostępne dokumenty, przede wszystkim zawarte w aktach rozpoznawanej sprawy, wskazują, że wcześniejsze postanowienie nie zostało doręczone albo zostało doręczone po upływie przedłużanego terminu, art. 134 § 1 P.p.s.a. może wymagać uwzględnienia tej okoliczności niezależnie od sposobu sformułowania skargi. Brak wskazania wątpliwości przez stronę nie może zostać rozumiany jako zakaz działania sądu wobec wady oczywistej, udokumentowanej i mającej bezpośrednie znaczenie dla legalności aktu zaskarżonego.

Takie rozwiązanie pozwala pogodzić zasadę trwałości niezaskarżonych aktów z  wymogiem skutecznej kontroli zgodności z prawem aktualnie zaskarżonego postanowienia. Z jednej strony wyklucza automatyczną i pełną kontrolę całego łańcucha wcześniejszych przedłużeń. Z drugiej strony nie nakazuje sądowi przyjmowania fikcji, że termin nadal istniał, jeżeli z akt sprawy albo z konkretnie przedstawionych i udokumentowanych twierdzeń strony wynika kwalifikowana wada uniemożliwiająca wcześniejszemu postanowieniu wywołanie skutku temporalnego.

Link do uchwały

W dniu 27 września 2026 r. w imieniu Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego Szef Kancelarii Prezesa NSA Hieronim Kulczycki wziął udział w uroczystości 87. rocznicy powstania Polskiego Państwa Podziemnego oraz złożył wieniec pod pomnikiem Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej.