Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

W dniu 2 października 2025 r. w Zamku Królewskim w Warszawie odbyła się wspólna konferencja sędziów NSA i ETPC oraz przedstawicieli Najwyższych Sądów Administracyjnych i Rad Stanu Unii Europejskiej zorganizowana z okazji siedemdziesiątej piątej rocznicy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Konferencję otworzył Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego Jacek Chlebny, który przywitał zaproszonych gości: przedstawiciela Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej - Szefa Kancelarii Prezydenta, Ministra Zbigniewa Boguckiego, Prezesa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - Mattiasa Guyomar z Francji, Wiceprezesa Trybunału - Ivanę Jelić z Czarnogóry, sędziów ETPC: Kateřinę Šimáčková z Czech, Jolien Schukking z Holandii, Anję Seibert-Fohr z Niemiec, Peetera Roosma z Estonii, Mykola Gnatovskyy z Ukrainy, Gediminasa Sagatys z Litwy, Artūrsa Kučs z Łotwy, Anne Adamską-Gallant z Polski, Vasilkę Sancin ze Słowenii i Kanclerz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - Marialenę Tsirli, a także Rzecznika Praw Obywatelskich Marcina Wiącka, Pierwszego Rzecznika Generalnego TSUE Macieja Szpunara, byłego sędziego ETPC Krzysztofa Wojtyczka, Prezesa Stowarzyszenia Rad Stanu i Najwyższych Sądów Administracyjnych Unii Europejskiej i Prezesa Rady Stanu Grecji Michaila Pikramenos oraz sekretarza generalnego ACA Europe, członka Rady Stanu Belgii Geerta Debersaques.Przywitał także wszystkich przybyłych prezesów i przedstawicieli najwyższych sądów administracyjnych i rad stanu państw członkowskich UE: Wiceprezes Najwyższego Sądu Administracyjnego Bettinę Maurer-Kober z Austrii, Prezesa Najwyższego Sądu Administracyjnego Karela Šimka z Czech, Prezesa Sądu Najwyższego Villu Kõve z Estonii, Prezesa Federalnego Sądu Administracyjnego Andreasa Korbmacher z Niemiec, Przewodniczącego  senatu w Izbie Administracyjnej Kurii Gábora Remes z Węgier, Prezes Najwyższego Sądu Administracyjnego Skirgailė Žalimienė z Litwy, Prezesa Sądu Najwyższego Aigarsa Strupišs z Łotwy, Prezesa Najwyższego Sądu Administracyjnego Pavola Naď ze Słowacji, Prezesa Sądu Najwyższego Miodraga Đorđević ze Słowenii oraz sędziego Administracyjnego Sądu Kasacyjnego przy Sądzie Najwyższym Olesię Radyshevska z Ukrainy.

Prezes NSA Jacek Chlebny wygłosił wystąpienie inauguracyjne, w którym podkreślił wyjątkowość Zamku Królewskiego w Warszawie jako miejsca ważnego dla Polaków. To tutaj – 3 maja 1791 r. – Sejm Wielki Rzeczpospolitej Obojga Narodów Polski i Litwy uchwalił pierwszą w Europie a drugą na świecie Konstytucję – Konstytucję 3 Maja. Także w Zamku Królewskim w Warszawie odbyły się w 2022 r. uroczystości jubileuszu 100-lecia utworzenia Najwyższego Trybunału Administracyjnego - pierwszego sądu administracyjnego w odrodzonej w 1918 r., niepodległej Polsce, z udziałem Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej Andrzeja Dudy, przedstawicieli najwyższych konstytucyjnych organów Państwa, przedstawicieli Trybunału Sprawiedliwości UE oraz najwyższych europejskich sądów administracyjnych.

W swoim wystąpieniu Prezes NSA zwrócił szczególną uwagę na rolę Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, która kształtuje podstawowe standardy ochrony praw człowieka w Europie. Zaakcentował, że dzięki zmianom politycznym po 1989 roku Polska podpisała Konwencję w 1991 roku. Obecnie stanowi ona część polskiego porządku prawnego i jest stosowana bezpośrednio, a także ma pierwszeństwo przed ustawami. Pozycja Konwencji w krajowym systemie źródeł prawa gwarantuje ochronę praw jednostki i ma istotny wpływ na praktykę orzeczniczą sądów administracyjnych. W indywidualnej sprawie kontrolowana decyzja administracyjna, nawet jeżeli spełnia wymogi prawa krajowego, może zostać uchylona w przypadku naruszenia Konwencji.

W dalszej części wystąpienia Prezes NSA podkreślił wpływ dorobku orzeczniczego Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu na działalność sędziów sądów administracyjnych państw członkowskich, ukierunkowaną na jednolitość i zapewnienie minimalnego standardu ochrony praw podstawowych jednostki. Prezes NSA zauważył, że dla zapewnienia standardu konwencyjnego często nieodzowna jest interwencja ustawodawcy, zwłaszcza w sytuacji wydania przez ETPC wyroku pilotażowego stwierdzającego systemowe naruszenia praw człowieka, wskazując przy tym na wydany 23 listopada 2023 r. wyrok pilotażowy w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce. 

Prezes NSA wyeksponował szczególną rolę dialogu i współpracy pomiędzy sędziami Trybunału w Strasburgu a sędziami krajowymi, jak i między sędziami z różnych państw członkowskich Rady Europy w obliczu kryzysów społecznych i politycznych ostatnich lat. W tym zakresie zwrócił uwagę na list otwarty przywódców 9 państw europejskich, w tym także Polski, do ETPC w sprawach azylu i migracji w kontekście zasady równoważenia indywidualnych praw człowieka z takimi wartościami, jak bezpieczeństwo państwa i ochrona porządku publicznego.

Podsumowując Prezes NSA zwrócił się z osobistymi podziękowaniami do współinicjatorów organizacji konferencji w Warszawie byłego Prezesa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Marko Bošnjak oraz obecnego Prezesa Mattiasa Guyomar i Wiceprezes Ivanę Jelić.

Następnie Szef Kancelarii Prezydenta, Minister Zbigniew Bogucki odczytał list Prezydenta RP Karola Nawrockiego adresowany do uczestników konferencji.

Kolejno swoje wystąpienia inauguracyjne wygłosili Prezes Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) Mattias Guyomar, Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek, Pierwszy Rzecznik Generalny Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) Maciej Szpunar oraz Prezes Stowarzyszenia Rad Stanu i Najwyższych Sądów Administracyjnych Unii Europejskiej (ACA-Europe) oraz Prezes Rady Stanu Grecji Michail Pikramenos.

W ramach konferencji uczestnicy debatowali w trzech panelach merytorycznych. Pierwszy poświęcony był Konwencji jako wzorcowi kontroli legalności sprawowanej przez sądy administracyjne. Drugi panel dotyczył wykonywania orzeczeń ETPC przez sędziego sądu krajowego. Podczas trzeciego dyskutowano na temat zakresu i granic swobody uznania realizowanej przez sędziów sądów administracyjnych. Podsumowanie dyskusji wygłosił były sędzia ETPC Krzysztof Wojtyczek.

W związku z obchodami 75 rocznicy Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w dniu 1 października 2025 r. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego Jacek Chlebny otworzył w Gmachu Naczelnego Sądu Administracyjnego okolicznościową wystawę, którą zaprezentował przybyłym gościom.

• Wystąpienie Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego Jacka Chlebnego (PDF 411 kB)  (412 KB, PDF)
• List Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego (PDF 925 kB) (925 KB, PDF)
• Wystąpienie Prezesa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Mattiasa Guyomar (PDF 279 kB) (279 KB, PDF)
• Wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich Marcina Wiącka (PDF 920 kB) (920 KB, PDF)
• Wystąpienie Pierwszego Rzecznika Generalnego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) Macieja Szpunara (PDF 566 kB) (566 KB, PDF)
• Wystąpienie Prezesa Stowarzyszenia Rad Stanu i Najwyższych Sądów Administracyjnych Unii Europejskiej (ACA-Europe), Prezesa Rady Stanu Grecji Michalisa Pikramenosa (PDF 1,36 MB)
• Program Konferencji (PDF 357 kB) (266 KB, PDF) (357 KB, PDF)

Z ogromnym bólem i poczuciem nieodżałowanej straty żegnamy Antoniego Włodzimierza Rymsa – jednego z najwybitniejszych sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sędzia odszedł 26 września 2025 r.

Był współtwórcą reformy sądownictwa administracyjnego, miał olbrzymi wkład merytoryczny w nowelizowanie prawa sądowoadministracyjnego, w tym kształtowanie dwuinstancyjnego sądownictwa administracyjnego oraz budowę nowych sądowych struktur organizacyjno-materialnych.

Zajmował wybitną pozycję w środowisku prawniczym i sędziowskim ze względu na rozległą wiedzę prawniczą i najwyższe kompetencje, zwłaszcza w dziedzinie prawa administracyjnego i cywilnego. Posiadał 40-letni dorobek orzeczniczy, w tym 32-letni wkład w rozwój sądownictwa administracyjnego, który stał się źródłem najwyższego uznania i autorytetu, i będzie służył pokoleniom.

Antoni Włodzimierz Ryms urodził się 5 lipca 1945 r. w Ciechanowie. W 1968 r. ukończył studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Przebył tradycyjną prawniczą drogę zawodową od aplikacji sądowej w okręgu Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie, przez złożenie egzaminu sędziowskiego (1970 r.), pracę asesora, po pełnienie urzędu sędziowskiego w sądach Warmii i Mazur. W 1972 r. odebrał nominację do sprawowania urzędu sędziego w Sądzie Rejonowym w Iławie. W 1977 r. objął stanowisko sędziego w Sądzie Wojewódzkim w Płocku. W 1981 r. związał swoje losy z Warszawą, został delegowany do pracy w Departamencie Prawnym Ministerstwa Sprawiedliwości, od 1989 r. pełnił funkcję dyrektora tego departamentu. W 1985 r. został sędzią Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przez dwadzieścia lat był Prezesem Izby Ogólnoadministracyjnej NSA oraz Wiceprezesem NSA (lata 1995-2015). W stan spoczynku przeszedł w lipcu 2017 r.

Sprawował także funkcję członka Państwowej Komisji Wyborczej w latach 2003-2014. 

Został odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i „Honorowym Łańcuchem Sędziowskim Naczelnego Sądu Administracyjnego” za szczególne zasługi dla wymiaru sprawiedliwości. 

Wspominamy ze wzruszeniem pasję Sędziego, z jaką  oddawał się służbie na rzecz wymiaru sprawiedliwości Rzeczypospolitej Polskiej i związany z nią niezrównany profesjonalizm, który tę pasję czynił mądrą i przekuwał w praktyczne rezultaty. Wspominamy Człowieka niezwykle skromnego mimo wielkości dokonań, zawsze gotowego życzliwie współtworzyć wspólnotę sędziowską.

Cześć Jego Pamięci!

Uroczystości pogrzebowe odbędą się w dniu 6 października 2025 r. o godz. 13.05 w Kościele pw. św. Ignacego Loyoli, ul. Kazimierza Wóycickiego 14 a w Warszawie, a następnie pochówek na Cmentarzu Północnym.

W dniu 17 września 2025 r. w imieniu Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego Szef Kancelarii Prezesa NSA Hieronim Kulczycki wziął udział w uroczystości upamiętniającej 86. rocznicę agresji sowieckiej na Polskę oraz złożył wieniec NSA pod Pomnikiem Poległym i Pomordowanym na Wschodzie.

Ze smutkiem zawiadamiam, że w dniu 28 sierpnia 2025 r. zmarła Pani sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego Łucja Franiczek, orzekająca w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach.
W stan spoczynku Pani sędzia Łucja Franiczek przeszła 15 stycznia 2021 r.

Po ukończeniu w 1980 r. studiów prawniczych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, w latach 1980 - 1982 odbyła etatową aplikację sędziowską, zakończoną złożeniem egzaminu sędziowskiego.                  

W 1982 r. została mianowana asesorem sądowym w okręgu Sądu Wojewódzkiego w Katowicach, a w 1984 r. została powołana na urząd sędziego Sądu Rejonowego w Raciborzu, który zajmowała do 1990 r. Następnie przez dwa lata pracowała poza sądem (w Raciborskiej Fabryce Kotłów „Rafako” w Raciborzu, Urzędzie Gminy Nędza i Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Zawadzie Książęcej). W 1992 r. została ponownie powołana na urząd sędziego Sądu Rejonowego w Raciborzu, natomiast od 1994 r. pełniła urząd sędziego Sądu Wojewódzkiego w Katowicach.

Po okresie delegacji, postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 listopada 1997 r., została powołana na urząd sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z siedzibą w Gliwicach. Po reformie sądownictwa administracyjnego w 2004 r. podjęła obowiązki sędziego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach i do czasu przejścia w stan spoczynku orzekała w sprawach ogólnoadministracyjnych w Wydziale II tego Sądu.
     
      

Stanowisko Kolegium NSA z dnia 25 sierpnia 2025 r. w sprawie kontrasygnowania postanowień Prezydenta RP dotyczących powołania na stanowiska asesorów sądowych w wojewódzkich sądach administracyjnych

1. Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego popiera wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 5 sierpnia 2025 r. (VII.603.5.2025.JRO, https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-wsa-asesorzy-powolania-brak-kontrasygnaty-premiera) dotyczące zwłoki Prezesa Rady Ministrów w kontrasygnowaniu aktów powołania asesorów sądowych wojewódzkich sądów administracyjnych. Brak kontrasygnaty dotyczy powołań do największych i najbardziej obciążonych wojewódzkich sądów administracyjnych w Warszawie, Gliwicach i Wrocławiu dla pięciu kandydatów na stanowiska asesorskie zatrudnionych w tych sądach w charakterze asystentów i referendarzy oraz dwóch wykonujących zawód radcy prawnego. 
2. Udział asesora w składach orzekających w wojewódzkim sądzie administracyjnym nie narusza prawa strony do rozpoznania sprawy przez niezależny i niezawisły sąd. W żadnym z orzeczeń wydanych przez Naczelny Sąd Administracyjny nie podważono prawidłowości orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego ze względu na udział w składzie orzekającym asesora sądowego. Należy również przypomnieć, że na podstawie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) skarżący oraz uczestnik postępowania na prawach strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym może złożyć wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego, w tym także asesora, wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.
3. Instytucja asesury jest „okresem próby”, który pozwala na ocenę pracy orzeczniczej asesora, jego kwalifikacji merytorycznych i przestrzegania przez niego zasad etyki zawodowej. W dniu 31 lipca 2025 r., po złożeniu kontrasygnaty przez Prezesa Rady Ministrów, Prezydent wręczył akty nominacyjne 171 asesorom w sądach powszechnych. Nie jest uzasadnione odmienne traktowanie asesorów sądów administracyjnych. W każdym przypadku powołania na stanowisko asesora sądowego, zarówno sądu powszechnego, jak i administracyjnego, uchwałę o przedstawieniu Prezydentowi RP wniosku nominacyjnego podejmuje ta sama Krajowa Rada Sądownictwa. Kandydat na asesora w wojewódzkim sądzie administracyjnym, w odróżnieniu od kandydata na stanowisko asesora sądowego w sądach powszechnych, podlega ocenie kolegium sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 33a ust. 5 i 11 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. z 2022 r. poz. 217 ze zm.) po zakończeniu egzaminu sędziowskiego egzaminowanemu aplikantowi aplikacji sędziowskiej przysługuje wybór jednego z wolnych stanowisk asesorskich, o których mowa w art. 32a ust. 2 powyższej ustawy, według kolejności miejsca zajmowanego na liście klasyfikacyjnej egzaminowanych aplikantów aplikacji sędziowskiej.
4. Brak powołań na stanowiska asesorów, a także zaniechanie przeprowadzania konkursów na wolne stanowiska asesorskie w sądach administracyjnych, zagraża gwarantowanemu w art. 45 Konstytucji RP prawu obywatela do rozpoznania jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego uznaje, że nie ma podstaw prawnych do wstrzymywania publikacji obwieszczeń o wolnych stanowiskach asesorskich i podtrzymuje argumentację zawartą w stanowisku Kolegium z dnia 13 sierpnia 2024 r. w sprawie statusu prawnego asesorów sądowych w wojewódzkich sądach administracyjnych (www.nsa.gov.pl/ogloszenia/stanowisko-kolegium-naczelnego-sadu-administracyjnego-w-sprawie-statusu-asesorow-sadowych-w-wojewodzkich-sadach-administracyjnych,news,182,1079.php).

Przewodniczący Kolegium

Naczelnego Sądu Administracyjnego

Jacek Chlebny

Stanowisko Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2025 r. w sprawie kontrasygnowania postanowień Prezydenta RP dotyczących powołania na stanowiska asesorów sądowych w wojewódzkich sądach administracyjnych pobierz (PDF 476 kB) (PDF)

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego Jacek Chlebny wziął udział w uroczystościach związanych ze Świętem Wojska Polskiego w 105. rocznicę Bitwy Warszawskiej, które odbyły się 15 sierpnia 2025 r.

Uczestniczył we mszy świętej odprawionej w intencji Ojczyzny w Katedrze Polowej Wojska Polskiego pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski. Wziął udział w defiladzie i spotkaniu z okazji Święta Wojska Polskiego. Defilada przemaszerowała Wybrzeżem Gdańskim w Warszawie, a spotkanie miało miejsce w Arkadach Kubickiego w Ogrodach Zamku Królewskiego. Organizatorem obchodów była Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – Zwierzchnika Sił Zbrojnych.