Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

27 października 2024

Prof. dr hab. Sylwester Zawadzki - prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w latach 1980-1981

Wyższe studia prawnicze ukończył na Uniwersytecie Warszawskim w 1950 r. przechodząc wszystkie szczeble kariery naukowej: doktor nauk prawnych (1954), docent (1955), profesor nadzwyczajny (1963), profesor zwyczajny (1972). Był członkiem Polskiej Akademii Nauk (1976), Serbskiej Akademii Nauk (1981), doktorem honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego (1978) oraz Uniwersytetu w Kyoto (1983). Honorowy Prezes Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawa Konstytucyjnego (1991). W sierpniu 1980 r. powołany na stanowisko sędziego i Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, które zajmował do czerwca 1981 r. Zmarł 4 lipca 1999 r.

26 października 2024

Bronisław Hełczyński - ostatni Pierwszy Prezes Najwyższego Trybunału Administracyjnego (1934-1939)

HEŁCZYŃSKI BRONISŁAW MARIAN TADEUSZ JÓZEF, herbu Ostoja, ps. Ostoja (1890-1978) - ostatni Pierwszy Prezes Najwyższego Trybunału Administracyjnego (1934-1939); członek Komisji Kodyfikacyjnej RP (1928-1939), Szef Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP (1931-1934); profesor m.in. na: Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytecie Polskim w Paryżu, polskim Wydziale Prawa przy Uniwersytecie w Oxfordzie i Polskim Uniwersytecie Na Obczyźnie; Prezes Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie (1961–1965 i 1966–1978), Minister Spraw Zagranicznych Rządu RP na Uchodźstwie (1974-1976); działacz niepodległościowy, społeczny i państwowy w kraju i na emigracji; specjalista z zakresu prawa handlowego.

Urodził się 22 października 1890 r. w Bortatyczach, k. Zamościa; z małżeństwa Aleksandra Hełczyńskiego i Bronisławy z domu Zakrzewskiej. Był uczniem I Szkoły Realnej w Warszawie (1900-1903), V Gimnazjum Rządowego w Warszawie (1903-1905), a w następstwie udziału w bojkocie szkół rosyjskich podjętym przez młodzież polską – Gimnazjum Św. Anny w Krakowie (1905-1909). W okresie gimnazjalnym należał do tajnej trójzaborowej niepodległościowej organizacji „Pet”. Następnie był członkiem Związku Młodzieży Polskiej „Zet” (od 1910), Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie” (od 1910); Polskich Drużyn Strzeleckich (1910-1914). W 1909 r. rozpoczął studia na UJ, najpierw na Wydziale Filozofii, później na Wydziale Prawa. Studia przerywał w związku z działalnością niepodległościową. Za tę działalność był więziony (XI 1910-VI 1911, IX-XI 1912). W sierpniu 1914 r. zaciągnął się do Legionów Polskich (I Brygada, I a następnie IV baon). Uczestniczył w walkach pod Krzywopłotami i Łowczówkiem oraz nad Nidą (1914-1915). W następstwie ran odniesionych w czasie bitwy pod Konarami (16-23 maja 1915 r.) stracił oko. Po wyleczeniu ran podjął służbę w POW. Po powrocie na Wydział Prawa UJ uzyskał kolejne stopnie i tytuły naukowe: doktora (1917), docenta (1928), profesora tytularnego (1934). W latach 1922-1923 odbył studia uzupełniające w Berlinie. Na UJ uzyskał veniam legendi z zakresu prawa handlowego i wekslowego na podstawie rozprawy Ubezpieczenie na cudzy rachunek (Kraków 1927). Wykład habilitacyjny Komercjalizacja przedsiębiorstw państwowych. W kwietniu 1918 r. rozpoczął pracę w utworzonym przez Radę Regencyjną Prezydium Rady Ministrów, którą kontynuował po odzyskaniu niepodległości, przechodząc kolejne szczeble kariery urzędniczej (do 1921 referent, 1921-1926 radca wydziału prawnego, 1926-1930 doradca prawny Prezesa Rady Ministrów). W okresie wojny polsko-bolszewickiej służył w Korpusie Sądowym WP.

Na mocy dekretu prezydenta Ignacego Mościckiego z 31 stycznia 1931 r. został Szefem Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP. Funkcję tę sprawował do czasu powołania z dniem 1 lutego 1934 r. na urząd Pierwszego Prezesa NTA. W okresie prezesury Hełczyńskiego skutecznie wdrożono reformę związaną z powołaniem Inwalidzkiego Sądu Administracyjnego (X 1935), zorganizowano i przeprowadzono VI Międzynarodowego Kongresu Nauk Administracyjnych w Warszawie (9-15 lipca 1936), doszło do wzmocnienia kadrowego Trybunału oraz przebudowy jego gmachu. Dorobek naukowy, doświadczenie zawodowe i talent organizatorski Hełczyńskiego były wykorzystywane także w innych obszarach funkcjonowania odradzającego się Państwa Polskiego, a następnie, po wrześniu 1939 r., na emigracji. Był bowiem członkiem Sekcji Prawa Handlowego Komisji Kodyfikacyjnej II RP (1928-1939), w Światowym Związku Polaków za Granicą „Światpol” wiceprezesem (od 1932 r.); p.o. prezesa (1939-1949; po wyborze Władysława Raczkiewicza na Prezydenta RP), prezesem (1949-1954), przewodniczył Funduszowi Szkolnictwa Polskiego Zagranicą, działał m.in. w Towarzystwie Rozwoju Ziem Wschodnich, pełnił funkcję Sekretarza Generalnego Funduszu Oświaty Polskiej Zagranicą. We wrześniu 1939 r. został ewakuowany z polskim władzami do Rumunii, następnie przez Francję trafił do Londynu. W „polskim Londynie” pracował naukowo, angażował się społecznie, był aktywny politycznie. Przewodniczył Sekcji Prawa Handlowego i Morskiego Komisji Prac Ustawodawczych Rządu RP na Uchodźstwie. W latach 1944-1947 był wykładowcą Polskiego Wydziału Prawa na Uniwersytecie w Oxfordzie. Następnie brał udział w tworzeniu Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie (PUNO), powołanego oficjalnie w 1952 r. Przez wiele lat był profesorem i dziekanem wydziału prawnego tej uczelni. Tamże w 1971 r. otrzymał tytuł Doktora Filozofii Honoris Causa /z zakresu historii/ w uznaniu ogromnych zasług na polu nauki polskiej, działalności w zakresie organizacji nauki polskiej na obczyźnie i ofiarnej pracy w obrębie i na rzecz PUNO, jak również zasług na polu działalności społecznej dla dobra Narodu i Państwa Polskiego. Jednocześnie w Szkole Nauk Politycznych i Społecznych w Londynie kierował Studium Polski Współczesnej (1950-1970). Był członkiem komitetu organizacyjnego Polskiej Macierzy Szkolnej (1952), a następnie sekretarzem w Zarządzie Głównym tego stowarzyszenia. W 1955 r. został powołany w skład Prezydium Rady Głównej Polskiej YMCA w Wielkiej Brytanii, od 1966 r. uczestniczył w pracach Światowego Związku YMCA w Genewie. W latach 1961-1965 i 1966-1978 był prezesem Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie (PTNO). Działał w Lidze Niepodległości Polski. Był członkiem Rady Instytutu Piłsudskiego w Londynie oraz Instytutu Wschodniego „Reduta”. W latach 1974-1976 sprawował funkcję Ministra Spraw Zagranicznych Rządu RP na Uchodźstwie. W latach 1954-1972 wchodził w skład Tymczasowej Rady Jedności Narodowej i Rady Jedności Narodowej, w latach 1973-1976 pozostawał członkiem Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej. Współpracował z sekcją polską „Radia Wolna Europa”.

Uhonorowany wieloma odznaczeniami polskimi (m.in. Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych (trzykrotnie), Złotym Krzyżem Zasługi, Wielką Wstęgą i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Medalem za Długoletnią Służbę) oraz zagranicznymi (m.in.: jugosłowiańską Wielką Wstęgą Orderu Świętego Sawy, estońskim Orderem Krzyża Orła, rumuńskim Wielkim Krzyżem Orderu Korony, francuską Komandorią Orderu Legii Honorowej, estońską Komandorią Orderu Kaitselit). Zmarł po długiej chorobie 25 listopada 1978 r. w Londynie. Tam też, na cmentarzu East Finchley, został pochowany.

25 października 2024

Jan Sawicki - Pierwszy Prezes Najwyższego Trybunału Administracyjnego (1922-1928)

Sawicki Jan Mikołaj (1859-1940). Autor koncepcji powołania niezależnego sądownictwa administracyjnego w II RP wg. wzorów austriackich; Pierwszy Prezes Najwyższego Trybunału Administracyjnego (1922-1928), wcześniej prezes polskiego Sądu Najwyższego oraz prezydent senatu Trybunału Administracyjnego w Wiedniu; ojciec profesora Jakuba Teodora Sawickiego (1899-1979) – historyka prawa, badacza prawa kanonicznego i wyznaniowego oraz profesora Stanisława Sawickiego (1907-1944) – germanisty i skandynawisty. Urodził się 25 grudnia 1859 r. w Brzeżanach (ok. 90 km od Lwowa), z małżeństwa Stanisława, ziemianina spod Rawy Mazowieckiej (uczestnika powstania listopadowego) i Joanny z Azbejowiczów.

 Ukończył Akademię Terezjańską (Theresianum) w Wiedniu. Wykształcenie prawnicze uzyskał studiując najpierw na Uniwersytecie Wiedeńskim, a następnie na Uniwersytecie Lwowskim. Po studiach został praktykantem konceptowym w Namiestnictwie Galicji we Lwowie (1883), następnie w 1887 r. na własną prośbę został przeniesiony do Krajowej Dyrekcji Skarbu we Lwowie na stanowisko koncepisty skarbowego i protokolanta w Sądzie Wyższym w sprawach dochodów skarbowych. Dekretem z 21 stycznia 1891 r. został powołany do Ministerstwa Skarbu w Wiedniu, gdzie zajmował stanowisko urzędnika pomocniczego, a potem koncepisty ministerialnego. 11 lipca 1898 r., przy poparciu ministra skarbu Leona Bilińskiego, objął stanowisko radcy dworu dla spraw galicyjskich w austriackim Trybunale Administracyjnym w Wiedniu.

 25 września 1909 r., jako drugi Polak po Adamie Juliuszu Józefie baronie Budwińskim, został mianowany prezydentem senatu (prezesem izby) tego trybunału. Pełnił tę funkcję do 30 listopada 1918 r., kiedy to został zwolniony ze służby w państwowych władzach austriackich. Po odzyskaniu niepodległości pozostawał w dyspozycji polskich władz państwowych. Dekretem Naczelnika Państwa z 25 kwietnia 1919 r. został powołany na stanowisko jednego z prezesów SN. W tej roli Jan Sawicki wspólnie z Pierwszym Prezesem SN Franciszkiem Nowodworskim na początku stycznia 1920 r. wziął udział w uroczystościach przejęcia przez Państwo Polskie sądownictwa w Wielkopolsce, w trakcie których przysięgę złożyli sędziowie, prokuratorzy i urzędnicy sądowi. W SN kierował Izbą IV, do której właściwości należały sprawy administracyjne. Tam też podjął pracę nad zorganizowaniem trybunału dla spraw publicznych (spraw administracyjnych, wyborczych i kompetencyjnych). W tym czasie ogłosił drukiem artykuł pt. Sądownictwo administracyjne w Polsce („Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości. Dział Nieurzędowy” 1920, nr 3, s. 178-188 i nr 4, 234-240). Mimo znacznego oporu prawników spod dawnego zaboru rosyjskiego koncepcja Jana Sawickiego co do utworzenia odrębnej magistratury sądowej w sprawach administracyjnych została zrealizowana. Był autorem ustawy z dnia 3 sierpnia 1922 r. o Najwyższym Trybunale Administracyjnym (Dz.U. Nr 67, poz. 600). Dekretem Naczelnika Państwa z 29 sierpnia 1922 r. został mianowany Pierwszym Prezesem NTA. Z jego rekomendacji powołano pierwszych 22 sędziów NTA. Pod przewodnictwem Jana Sawickiego NTA zainaugurował uroczyście swoją działalność w gmachu SN 23 października 1922 r. Faktycznie NTA rozpoczął działalność w listopadzie 1922 r., przejmując kompetencje dotychczasowej Izby IV SN. W okresie prezesury w NTA Jan Sawicki opublikował pracę pt. Ustawa o Najwyższym Trybunale Administracyjnym (Warszawa 1924). W latach 1921-1939 był członkiem redakcji „Orzecznictwa Sądów Polskich”. W 1921 r. wszedł w skład sześcioosobowej rady tymczasowej orderu Odrodzenia Polski, która odbyła tylko jedno posiedzenie 2 lipca 1921 r. w pałacu Rady Ministrów. Efektem jej prac było m.in. przedstawienie Naczelnikowi Państwa wniosków o odznaczenie Orderem Odrodzenia Polski pierwszych piętnastu kawalerów oraz ustalenie tekstów dyplomów dla tychże kawalerów.

 Z powodów politycznych 7 lutego 1928 r. Jan Sawicki został przeniesiony w stan spoczynku na podstawie aktu prawnego obowiązującego od tego samego dnia. W dniu 6 lutego 1928 r. Prezydent RP wydał w formie rozporządzenia prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 12, poz. 93), a w dniu 7 lutego 1928 r. uzupełnił je rozporządzeniem o zmianie i uzupełnieniu przepisów dotyczących ustroju Najwyższego Trybunału Administracyjnego oraz o stosunku służbowym sędziów Najwyższego Trybunału Administracyjnego (Dz.U. Nr 13, poz. 94) umożliwiającym przeniesienie sędziów NTA w stan spoczynku z dniem ogłoszenia tegoż rozporządzenia.

 Wdzięczni podwładni ofiarowali Janowi Sawickiemu na pożegnanie obraz Widok Warszawy od strony Pragi autorstwa Juliana Ajdukiewicza. To dzieło malarskie, które w swojej ostatniej woli zapisał Uniwersytetowi Warszawskiemu syn Jana Sawickiego Jakub – profesor historii prawa, do dziś zdobi sekretariat Rektora UW. Odznaczony m.in. austriackim Orderem Leopolda oraz austriackim Orderem Żelaznej Korony II klasy. Zmarł 15 marca 1940 r. w Warszawie. Został pochowany w katakumbach cmentarza na Powązkach.

24 października 2024

Janusz Drachal - wiceprezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w latach 2015-2020

Wiceprezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w latach 2015-2020. Ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Pracę prawniczą rozpoczął w utworzonym w 1980 r. Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Był współorganizatorem i członkiem zespołu Biura Orzecznictwa tego Sądu.

W 1987 r. współuczestniczył w pracach nad utworzeniem pierwszego w Polsce urzędu Rzecznika Praw Obywatelskich. Od stycznia 1988 r. do czerwca 1995 r. kierował departamentem gospodarki komunalnej i mieszkaniowej w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich.

W czerwcu 1995 r. został powołany przez Prezydenta RP na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego. W ramach obowiązków służbowych, poza orzecznictwem, kierował w Biurze Orzecznictwa NSA wydziałem problemowym zajmującym się analizą sądownictwa administracyjnego. Wykonywał także funkcję rzecznika prasowego NSA.

Od 2001 r. uczestniczył w pracach legislacyjnych nad nowym modelem dwuinstancyjnego sądownictwa administracyjnego. Od 1 stycznia 2004 r. orzekał w Izbie Gospodarczej NSA.

W latach 2004-2015, pełnił funkcję przewodniczącego Wydziału Informacji Sądowej NSA i rzecznika prasowego Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Postanowieniem Prezydenta RP z dnia 18 marca 2015 r. został powołany na stanowisko Wiceprezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dniem 10 kwietnia 2015 r. Kierował pracami Izby Gospodarczej NSA .

W latach 2014 -2018 był członkiem Krajowej Rady Sądownictwa.

Jest autorem i współautorem specjalistycznych publikacji (w tym czterech książkowych) z zakresu ochrony praw i wolności człowieka oraz prawa administracyjnego, w tym postępowania przed sadami administracyjnymi.

W Naczelnym Sądzie Administracyjnym był członkiem zespołów opiniodawczo-doradczych dotyczących informatyzacji postępowania przed sądami administracyjnymi oraz nowelizacji kodeksu postępowania administracyjnego. Prowadził również wykłady z zakresu postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego dla studentów, urzędników i aplikantów, a także wyklady z zakresu dostępu do informacji publicznej oraz organizacji sądownictwa administracyjnego, w ramach szkolenia asystentów w sądach administracyjnych.