Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

W dniu 29 maja 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał dwie skargi kasacyjne A.B. (sędziego NSA w stanie spoczynku) wniesione od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 października 2021 r.: odpowiednio o sygn. akt VI SA/Wa 1087/21 oddalającego skargę A.B. na postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 5 marca 2021 r. nr 1130.21.2021 w przedmiocie stwierdzenia daty przejścia sędziego w stan spoczynku oraz o sygn. akt VI SA/Wa 1289/21 oddalającego skargę A.B. na postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 5 marca 2021 r. nr 1130.22.2021 w przedmiocie stwierdzenia daty przeniesienia sędziego w stan spoczynku.

W obu rozpoznawanych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości; uchylił zaskarżone postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz zasądził od Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącego kasacyjnie A.B. zwrot kosztów postępowania sądowego.

W motywach ustnych Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił najważniejsze powody podjętych rozstrzygnięć.

Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził dopuszczalność drogi sądowej w sprawie skargi na postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie stwierdzenia daty przejścia albo przeniesienia sędziego w stan spoczynku.

W ocenie NSA podjęte przez Prezydenta RP rozstrzygnięcie dotyczące przejścia sędziego w stan spoczynku, wydane na podstawie art. 39 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2019 r. poz. 825; dalej: ustawa o Sądzie Najwyższym), zgodnie z którym datę przejścia sędziego w stan spoczynku albo przeniesienia sędziego SN (odpowiednio sędziego NSA) w stan spoczynku stwierdza Prezydent RP, jest aktem o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), podlegającym kognicji sądów administracyjnych. Zdaniem składu orzekającego jest to już utrwalone stanowisko w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że art. 111 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym znajdował zastosowanie do sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że stosownie do treści art. 111 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym, który wszedł w życie 3 kwietnia 2018 r., w terminie sześciu miesięcy od dnia wejścia tej ustawy w życie sędzia Sądu Najwyższego mógł przejść w stan spoczynku, składając za pośrednictwem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego oświadczenie Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei w myśl art. 49 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), w sprawach nieuregulowanych w ustawie, do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz do sędziów, urzędników i pracowników tego sądu stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące Sądu Najwyższego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił argumentacji o potrzebie kontrasygnowania aktu Prezydenta RP, o którym jest mowa w art. 39 ustawy o Sądzie Najwyższym.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 29 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej oddalił skargę kasacyjną W.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 marca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 4/21 w sprawie ze skargi W.B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z 27 października 2020 r. w przedmiocie odmowy ponownego powołania na stanowisko notariusza oraz odstąpił w całości od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) wskazał, że w przypadku, gdy chodzi o powołanie na stanowisko notariusza osoby, która wcześniej wykonywała ten zawód, a następnie na skutek wyroku orzekającego o zastosowaniu środka karnego w postaci zakazu wykonywania zawodu notariusza została odwołana ze stanowiska notariusza, ocena czy osoba ta daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza wymaga uwzględnienia także tych okoliczności, które miały miejsce po odwołaniu ze stanowiska notariusza. W ten sposób można bowiem ocenić, czy zachowanie kandydata w życiu zawodowym i osobistym, pozwalają prognozować, że mimo nagannego zdarzenia z przeszłości, będzie on prawidłowo wykonywał zawód notariusza. Konieczne jest zatem wykazanie przez osobę ubiegającą się o ponowne powołanie na notariusza takich okoliczności dotyczących jej postępowania lub działalności w okresie po odwołaniu ze stanowiska notariusza (w tym przede wszystkim związanych z jej działalnością zawodową), które mogą być podstawą do ustalenia, że obecnie osoba ta daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Powołując się na poglądy orzecznictwa NSA stwierdził, że również po zatarciu skazania w sferze porządku prawnego pozostają obiektywnie istniejące fakty związane z zaistnieniem określonych zachowań zakwalifikowanych jako przestępstwa i potwierdzone wydaniem prawomocnego orzeczenia skazującego. Fakty te, istniejąc nadal jako fakty społeczne, nie tylko mogą, lecz także muszą być brane pod uwagę przy ocenie realizacji przesłanek, o których mowa w art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz.U. z 2020 r. poz. 1192; dalej: u.p.n.). Zdaniem NSA jest również oczywiste, że samo urzędowe stwierdzenie niekaralności danej osoby nie jest równoznaczne ze spełnieniem wymogu dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Z tych powodów, zdaniem NSA, trzeba zatem przyjąć, że ocena, czy dana osoba daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, powinna opierać się na rozważeniu całokształtu jej cech, jak również postępowania w życiu zawodowym i osobistym, odnoszących się do okoliczności, które stanowią prognozę co do należytego wykonywania obowiązków notariusza, jako zawodu zaufania publicznego.

W ocenie NSA, o ile zatem o nieskazitelności charakteru danej osoby świadczą względnie stałe właściwości i predyspozycje do przejawiania zachowań zgodnych z prawem i powszechnie akceptowanymi zasadami etyczno-moralnymi (w tym postawa legalistyczna, prawość, uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, rzetelne wykonywanie obowiązków, przestrzeganie zasad współżycia społecznego), o tyle cecha dawania rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków zawodu zaufania publicznego wiąże się z dokonaniem – na podstawie oceny dotychczasowego zachowania – pozytywnej prognozy przestrzegania tego rodzaju obowiązków w przyszłości.

NSA wskazał, że z treści art. 16a § 2 u.p.n. należy wyprowadzić uzasadniony na gruncie wykładni językowej oraz wewnątrzsystemowej wniosek, że przesłanka upływu co najmniej 10-letniego terminu niewykonywania zawodu notariusza powinna być rozumiana jako okres prawnej niemożności dokonywania czynności notarialnych (por. art. 1 § 1 u.p.n.) w związku z utratą prawa do wykonywania zawodu notariusza na skutek zdarzeń, o których mowa w art. 16 § 1 pkt 1, 4, 5 i 6 oraz art. 16 § 3 u.p.n., i stanowiących podstawy do wydania przez Ministra Sprawiedliwości decyzji o odwołaniu notariusza. W odniesieniu do podstawy wskazanej w art. 16 § 1 pkt 5 u.p.n. należy przyjąć, że notariusz traci prawo do wykonywania zawodu notariusza już z dniem wydania prawomocnego wyroku sądu orzekającego środek karny w postaci zakazu wykonywania tego zawodu, niezależnie od późniejszej daty wydania decyzji o odwołaniu ze stanowiska notariusza z tego powodu. Stan niewykonywania zawodu notariusza z przyczyn, o których mowa w art. 16 § 1 pkt 1, 4, 5 i 6 oraz art. 16 § 3 u.p.n., trwa natomiast co najmniej do dnia wydania przez Ministra Sprawiedliwości pozytywnej decyzji w sprawie wniosku o ponowne powołanie na notariusza (art. 16a § 1 u.p.n.), niezależnie od konieczności złożenia ponownego ślubowania (art. 15 u.p.n.), uruchomienia kancelarii w siedzibie wyznaczonej przez Ministra Sprawiedliwości oraz rozpoczęcia dokonywania czynności notarialnych. Oznacza to, że sam fakt złożenia wniosku o ponowne powołanie na stanowisko notariusza nie ma znaczenia dla przerwania biegu 10-letniego terminu, o którym mowa w art. 16a § 2 u.p.n., a jego upływ w toku postępowania o ponowne powołanie aktualizuje konieczność uzupełnienia wniosku w zakresie przesłanki określonej w art. 11 pkt 5 u.p.n. (ponowne złożenie egzaminu notarialnego w Rzeczypospolitej Polskiej), z zastrzeżeniem art. 12 § 1 u.p.n., pod rygorem wydania decyzji odmownej.

Link do orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego, przedstawionego przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, podjął następującą uchwałę:

 „Określenie wartości nieruchomości wywłaszczonej lub przejętej z mocy prawa na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 311), która na dzień wydania decyzji była przeznaczona pod inwestycję drogową, powinno nastąpić na podstawie § 49 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 23 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości (Dz. U. z 2023 r. poz. 1832), a przed zmianą stanu prawnego na podstawie § 36 ust. 4 uchylonego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2021 r. poz. 555, ze zm.), uwzględniając zasadę korzyści określoną w art. 134 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145).”

Uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 27 maja 2025 r. (sygn. akt I OPS 1/24)

link do uchwały 

W dniu 26 maja 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu wniosku Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2025 r., znak sprawy BO.511.12025, podjął następującą uchwałę:

Artykuł 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.) w związku z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej może stanowić podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego także w przypadku, gdy rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją dotyczy przepisów stanowiących podstawę wydania prawomocnego orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie, w tym orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy.

Uchwała NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 26 maja 2025 r., sygn. akt II FPS 1/25

link do uchwały 

W dniu 26 maja 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przedstawionego przez NSA w postanowieniu z dnia 5 marca 2025 r., sygn. akt III FSK 1588/23, podjął następującą uchwałę:

„Powstanie obowiązku podatkowego na podstawie art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2018 r. poz. 644 ze zm.), w odniesieniu do nabycia niezgłoszonych do opodatkowania własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze dziedziczenia na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, nie nakłada na podatnika tego podatku obowiązku złożenia zeznania podatkowego, o którym mowa w art. 17a ust. 1 tej ustawy i niezłożenie takiego zeznania w terminie nie wypełnia przesłanki z art. 68 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm.)”.

Uchwała NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 26 maja 2025 r., sygn. akt III FPS 2/25

link do uchwały

Sprawa dotyczyła wpisania w dowodzie osobistym dwóch osób tej samej płci, jako rodziców posiadacza dokumentu. W pierwszej kolejności właściwy miejscowo wojewoda, po rozpoznaniu wniosku rodzica (skarżącej), odmówił wydania osobie małoletniej dowodu osobistego.  Przesłanką odmowy było stwierdzenie, że obowiązujące w polskim porządku prawnym przepisy uniemożliwiają wpisanie w dowodzie osobistym dwóch osób tej samej płci, jako rodziców. Następnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził nieważność decyzji wojewody. W ocenie Ministra, właściwa ochrona praw dziecka będącego obywatelem Polski powoduje, że powinno mieć ono możliwość otrzymania dowodu osobistego, który jest ważnym dokumentem z punktu widzenia korzystania z szeregu praw obywatelskich. Przepisy prawa nie zawierają wyłączenia w zakresie uprawnienia do otrzymania dowodu osobistego przez obywatela polskiego z uwagi na to, że w zagranicznym akcie stanu cywilnego zamiast ojca małoletniego wskazano, obok matki, inną kobietę. Minister zaznaczył przy tym, że w tej sytuacji dane ojca powinny pozostać niewypełnione. Ta okoliczność była kwestionowana przez skarżącą w toku postępowania przed WSA w Krakowie (który oddalił skargę) oraz przed NSA.

NSA orzekł, że w świetle art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm ) ochronie prawnej podlegają także rodziny tworzone przez pary tej samej płci. Jednak przedmiotem tej sprawy nie jest ochrona rodziny, ale czynność materialnotechniczna, jaką jest wydanie dowodu osobistego małoletniej, który to dokument nie kreuje więzi rodzinnych, lecz jedynie stanowi instrument do wykazania tożsamości, obywatelstwa polskiego oraz służy jako dokument podróży. Kluczowe dla statusu małoletniej jest uwidocznienie danych jej matek w krajowych aktach stanu cywilnego. Dowód osobisty ma natomiast charakter wtórny i nie kreuje więzi filiacyjnych. Jest niezbędny w realizacji wielu praw, w tym prawa przemieszczania się, ale niezależnie od informacji w nim zamieszczonych w zakresie imion rodziców, odpowiednie połączenie z innymi dokumentami, umożliwi posługiwanie się nim. Zostanie wykazana tożsamość małoletniej, a także przede wszystkim jej obywatelstwo. Funkcję swą zatem, w takiej warstwie treściowej, dokument ten zrealizuje.

Link do orzeczenia

Co do zasady, samo faktyczne sprawowanie opieki bez umowy o jej sprawowanie nie spełnia przesłanki z art. 16 ust. 1 pkt 3 u.p.s.d., niemniej jednak mając na względzie funkcję jaką spełnia wymóg zawarcia pisemnej umowy z podpisami notarialnie poświadczonymi, testament notarialny spadkodawczyni i udzielone przez nią pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego, potwierdzające sprawowanie opieki nad spadkodawczynią, mogą zostać uznane za dokumenty uprawniające skarżącą do skorzystania ze spornego zwolnienia, jeśli sam fakt sprawowania opieki przez wymagany okres nie budził wątpliwości.

Link do orzeczenia

Pismo przesłane w formacie PDF zawierające w swej treści kolejno: skargę, formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, pełnomocnictwo oraz dowód opłaty skarbowej i opatrzone podpisem elektronicznym nie cechuje się "odrębną całością znaczeniową", o której mowa w art. 3 pkt 2 ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne stanowi bowiem nie odrębnie, a łącznie, kilka różnych oświadczeń, wniosków i informacji. Nie stanowi więc dokumentu elektronicznego, w znaczeniu ww. ustawy. W świetle treści uchwały NSA z 6 grudnia 2021 r., I FPS 2/21, nie sposób uznać szeregu złożonych przez stronę dokumentów w postaci jednego pliku w formacie PDF opatrzonego podpisem elektronicznym, jako skutecznie podpisanych, gdyż ani sama skarga, ani pełnomocnictwo, nie zostały odrębnie podpisane podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, a zostały określone wraz z innymi przesłanymi dokumentami jako załączniki do pisma ogólnego.

Link do orzeczenia