Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych o odmowie stwierdzenia naruszenia przepisów RODO** w związku z przekazaniem przez bank danych osobowych klienta radcy prawnemu świadczącemu na rzecz banku usługi z zakresu ochrony danych osobowych. Skarżąca twierdziła, że bank bez podstawy prawnej udostępnił jej dane, w tym adres IP, a radca prawny przetwarzał je bezprawnie.

NSA wskazał, że przekazanie danych osobowych przez bank na rzecz radcy prawnego nastąpiło na podstawie dwóch niezależnych stosunków prawnych. Po pierwsze, na podstawie umowy powierzenia przetwarzania danych zawartej zgodnie z art. 28 ust. 3 RODO. Po drugie, w związku ze świadczeniem przez radcę prawnego pomocy prawnej na rzecz banku, co znajduje podstawę w art. 104 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, dopuszczającym przekazywanie informacji objętych tajemnicą bankową adwokatom i radcom prawnym świadczącym pomoc prawną na rzecz banku. Nawet jeżeli określone dane wykraczały poza zakres przewidziany w umowie powierzenia, nie oznaczało to automatycznie bezprawności ich przekazania. W zakresie wykonywania pomocy prawnej radca prawny nie działa bowiem wyłącznie jako podmiot przetwarzający dane w imieniu administratora, lecz co do zasady jako odrębny administrator danych osobowych. Status ten wynika z charakteru zawodu radcy prawnego oraz obowiązku samodzielnego świadczenia pomocy prawnej.

Świadczenie pomocy prawnej może wymagać przetwarzania danych osobowych zarówno klientów podmiotu korzystającego z pomocy prawnej, jak i innych osób, których dane zostały przekazane przez klienta lub pozyskane w toku wykonywania usług prawnych. Zakres danych niezbędnych do realizacji tego celu zależy od okoliczności konkretnej sprawy i nie musi pokrywać się z zakresem danych wskazanych w umowie powierzenia przetwarzania danych.

NSA nie podzielił stanowiska strony, że bank powinien był ograniczyć przekazywane informacje do danych zanonimizowanych. Uznał, że bank miał prawnie uzasadniony interes w uzyskaniu profesjonalnego wsparcia prawnego w zakresie ochrony danych osobowych, a przekazanie danych radcy prawnemu służyło realizacji tego celu. Obowiązki wynikające z ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz Kodeksu Etyki Radcy Prawnego stanowią istotny element ochrony danych osobowych przekazywanych w związku ze świadczeniem pomocy prawnej. Tajemnica zawodowa obejmuje zarówno informacje uzyskane od klienta, jak i dokumenty oraz korespondencję powstałe w związku ze świadczeniem pomocy prawnej, a radca prawny ma obowiązek zabezpieczenia tych informacji przed nieuprawnionym ujawnieniem.

* analogiczne stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny zaprezentował w wyroku z 17 czerwca 2026 r. III OSK 2175/24.
** rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1, Dz. Urz. UE L 127 z 23.05.2018, str. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z 4.03.2021, str. 35).

W ramach prowadzonej działalności gospodarczej podatnik świadczył usługi polegające na przygotowaniu i dostarczeniu klientowi kompleksowych diet zapewniających pełne codzienne wyżywienie. Diety składają się z kilku posiłków o konkretnych parametrach kalorycznych, jest to tzw. dieta pudełkowa. W zakresie opisanej sprzedaży przedsiębiorca najpierw stosował stawkę 8% podatku VAT, a następnie - uznając, że jest to dostawa gotowych posiłków, która powinna podlegać opodatkowaniu stawką 5% - złożył korekty deklaracji VAT i wniósł o stwierdzenie nadpłaty.

Organy podatkowe uznały, że w sprawie mamy do czynienia z dostawą towaru (świadczeniem złożonym) w postaci kompleksowych diet zapewniających pełne całodzienne wyżywienie. Przedmiotowe świadczenie składało się z wielu posiłków (odrębnych gotowych dań) oraz ich codziennych dostaw. W konsekwencji, realizacja świadczenia polegająca na dostawie towaru wiązała się z koniecznością wykonania przez podatnika usług wspomagających, co determinuje świadczenie jako klasyfikowane do PKWIU 56 "Usługi związane z wyżywieniem", przy czym – przyporządkowanie tego towaru (diety) do ww. grupowania PKWiU 56 nie zmienia charakteru tego świadczenia jako towaru w świetle ustawy. W sprawie komponent usługowy nie jest wiodący i jedynie wspomaga dostawę towaru, zatem podatnik świadczy dostawę towaru, wspomaganą jednak drugorzędnymi elementami usługowymi.

Oddalając skargę sąd pierwszej instancji uznał, że organy prawidłowo zaklasyfikowały czynności opodatkowane wykonywane przez skarżącego do działu 56 PKWiU oraz prawidłowo określiły stawkę podatku od towarów i usług w wysokości 8%.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną strony. Zdaniem NSA, prawidłowo zarówno organy podatkowe, jak i sąd pierwszej instancji uznały, że wykonywane przez skarżącego czynności opodatkowane winny być klasyfikowane jako usługi związane z wyżywieniem (PKWiU 2015), a uznanie czynności opodatkowanej za dostawę towaru nie stanowi przeszkody do takiej kwalifikacji. Usługi związane z wyżywieniem stanowią bowiem szerszą kategorię niż jedynie usługi restauracyjne, ale obejmują też dostawę towarów spożywczych z usługami dodatkowymi, podporządkowanymi tej dostawie. Oferowane przez skarżącego całodzienne diety stanowią kompozycję posiłków o określonej kaloryczności. Firma skarżącego oferuje więc zbilansowane pod względem zapotrzebowania energetycznego posiłki na cały dzień. Diety są opracowane w taki sposób, aby klient dostarczył sobie określoną liczbę kalorii. Dostawie towaru towarzyszy więc pewnego rodzaju usługa polegająca na opracowaniu wariantów diety. W oparciu o przedstawione przez skarżącego informacje klient dokonuje wyboru dania bądź całej diety. W świadczeniu kompleksowym mieści się całość działań po przyjęciu zamówienia, co czyni ze skarżącego placówkę gastronomiczną, gdyż jego działania obejmują nie tylko dostarczenie gotowego posiłku (lub posiłków składających się na dietę), ale jego wcześniejsze przygotowanie po zamówieniu przez klienta. W konsekwencji skarżący nie zdołał skutecznie zakwestionować stanowiska, że dostarczane w ramach diet posiłki są gotowe bezpośrednio do spożycia. Rekomendowane przez skarżącego czynności, tj. wymieszanie czy podgrzanie mogą poprawić walory smakowe dania, co nie oznacza, że danie nie jest gotowe.

Link do orzeczenia

Sprawa dotyczyła uznania za nienależnie świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego opiekunce osoby z niepełnosprawnością za okres, za który osobie wymagającej opieki przyznano także świadczenie wspierające.

NSA wskazał, że od 1 stycznia 2024 r. ustawodawca wprowadził nowy model wsparcia osób z niepełnosprawnościami oparty na świadczeniu wspierającym przysługującym bezpośrednio osobie wymagającej wsparcia. Świadczenie to ma pierwszeństwo przed świadczeniem pielęgnacyjnym przyznawanym opiekunowi na dotychczasowych zasadach. W konsekwencji nie jest dopuszczalne pobieranie obu świadczeń za ten sam okres. Zgodnie z art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, uznaje się za świadczenie nienależnie pobrane. Przepis ten wprowadza szczególną regulację odnoszącą się do zbiegu obu świadczeń i opiera się wyłącznie na przesłance obiektywnej, tj. pokrywaniu się okresów pobierania świadczeń.

Dla uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane w takiej sytuacji nie jest konieczne wykazanie, że opiekun już w chwili pobierania świadczenia miał świadomość, że utraci do niego prawo. Odmienne stanowisko prowadziłoby do pozbawienia praktycznego znaczenia art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym, ponieważ w każdym przypadku możliwe byłoby powoływanie się na brak wiedzy o przyszłym przyznaniu świadczenia wspierającego z datą wcześniejszą. Utrata prawa do świadczenia pielęgnacyjnego następuje od dnia, od którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał osobie z niepełnosprawnością świadczenie wspierające, niezależnie od tego, że decyzja została wydana później i obejmuje okres wcześniejszy. Jeżeli zatem świadczenie wspierające zostało przyznane od daty wcześniejszej niż data wydania rozstrzygnięcia, świadczenie pielęgnacyjne pobrane za ten sam okres staje się świadczeniem nienależnie pobranym. 

Link do orzeczenia

W dniu 15 czerwca 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, w sprawie o sygn. akt I GPS 1/26, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego skierowanego do rozstrzygnięcia postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2026 r., sygn. akt I GSK 814/23, podjął następującą uchwałę:

Sprzeciw, wniesiony w trybie art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2026 r., poz. 143), od decyzji w przedmiocie wykorzystania dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego niezgodnie z przeznaczeniem, nie skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r., poz. 111 ze zm.).

Link do uchwały

Sprawa dotyczyła sposobu uwzględniania niedopłaty za zużycie i podgrzanie wody przy ustalaniu wysokości dodatku mieszkaniowego. Organ odmówił doliczenia do wydatków mieszkaniowych części niedopłaty wynikającej z półrocznego rozliczenia zużycia wody, uznając, że od dnia 1 sierpnia 2024 r. zaliczki zostały podwyższone do poziomu odpowiadającego faktycznemu zużyciu.

NSA wskazał, że niedopłata za wodę w przypadku zaliczkowego rozliczania kosztów zużycia i podgrzania wody stanowi wydatek, o którym mowa w art. 6 ust. 4 pkt 6 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych. Jest bowiem opłatą związaną z zajmowaniem lokalu mieszkalnego i mieści się w katalogu wydatków uwzględnianych przy ustalaniu prawa do dodatku mieszkaniowego. Jeżeli po zakończeniu okresu rozliczeniowego okazuje się, że pobierane zaliczki były niższe od rzeczywistych kosztów zużycia mediów, obowiązek uregulowania niedopłaty stanowi rzeczywisty wydatek obciążający gospodarstwo domowe.

Zgodnie z art. 5 ust. 4a ustawy o dodatkach mieszkaniowych wydatki naliczone i ponoszone przez okres dłuższy niż jeden miesiąc należy przeliczać na okresy miesięczne. Dotyczy to również niedopłat wynikających z okresowych rozliczeń kosztów zużycia i podgrzania wody. Oznacza to konieczność ustalenia, jaka część danego wydatku przypada na jeden miesiąc okresu rozliczeniowego, a następnie uwzględnienia tej kwoty przy obliczaniu dodatku mieszkaniowego. W przypadku półrocznego okresu rozliczeniowego do wydatków związanych z zajmowaniem lokalu należy doliczyć 1/6 kwoty niedopłaty. Jeżeli natomiast okres rozliczeniowy wynosi dwanaście miesięcy, uwzględnieniu podlega 1/12 niedopłaty. Niedopłata obciąża bowiem cały kolejny okres rozliczeniowy i powinna być rozliczana proporcjonalnie do liczby miesięcy tego okresu. W ocenie NSA, bez znaczenia jest, że po zakończeniu okresu rozliczeniowego podwyższono zaliczki na wodę do poziomu odpowiadającego faktycznemu zużyciu. Późniejszego zwiększenia zaliczek nie eliminuje bowiem wcześniej powstałego wydatku w postaci niedopłaty, który został rzeczywiście poniesiony przez wnioskodawcę.

Link do orzeczenia

Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nieważności decyzji umarzającej postępowanie odwoławcze w związku z cofnięciem przez stronę odwołania od decyzji o pozwoleniu na budowę. Istota sporu sprowadzała się do oceny, czy przy badaniu dopuszczalności cofnięcia odwołania na podstawie art. 137 k.p.a. organ odwoławczy powinien uwzględnić zmianę stanu prawnego, która nastąpiła już po wydaniu decyzji organu I instancji, lecz przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy.

NSA wskazał, że ocena dopuszczalności cofnięcia odwołania na podstawie art. 137 k.p.a. nie może być ograniczona wyłącznie do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w chwili wydania decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy, badając skuteczność cofnięcia odwołania, powinien uwzględnić również zmiany stanu prawnego, które nastąpiły przed wydaniem decyzji odwoławczej, jeżeli mogą one mieć wpływ na ocenę legalności decyzji będącej przedmiotem odwołania. W tej sprawie po wydaniu decyzji o pozwoleniu na budowę wszedł w życie miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, którego ustalenia były odmienne od warunków wynikających z decyzji o warunkach zabudowy. Zgodnie z art. 35 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane projekt budowlany musi być zgodny z ustaleniami obowiązującego planu miejscowego. W konsekwencji wejście w życie planu miejscowego przed zakończeniem postępowania odwoławczego mogło prowadzić do uchylenia decyzji o pozwoleniu na budowę i odmowy udzielenia pozwolenia.

NSA wyjaśnił, że art. 137 k.p.a. nakłada na organ odwoławczy obowiązek zbadania, czy cofnięcie odwołania nie prowadziłoby do utrzymania w mocy decyzji naruszającej prawo lub interes społeczny. Przepis ten nie zawiera ograniczenia nakazującego ocenę legalności decyzji wyłącznie według stanu istniejącego w dniu jej wydania. Skoro skutkiem uwzględnienia cofnięcia odwołania jest pozostawienie decyzji w obrocie prawnym, organ powinien uwzględnić wszystkie okoliczności mające znaczenie dla oceny jej zgodności z prawem na etapie rozpoznawania odwołania. Pojęcie „naruszenia prawa” użyte w art. 137 k.p.a. należy interpretować szeroko. Wystarczy stwierdzenie, że pozostawienie decyzji w mocy prowadziłoby do utrzymania aktu naruszającego prawo. W takiej sytuacji cofnięcie odwołania jest niedopuszczalne. Dotyczy to także przypadków, gdy wadliwość decyzji wynika ze zmiany stanu prawnego, która nastąpiła już po wydaniu decyzji organu I instancji, lecz przed zakończeniem postępowania odwoławczego.

Błędne uznanie skuteczności cofnięcia odwołania doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji o pozwoleniu na budowę, która – wobec wejścia w życie planu miejscowego – mogła pozostawać w sprzeczności z obowiązującym prawem. Tego rodzaju naruszeniu można przypisać kwalifikowaną postać rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. 

Sprawa dotyczyła ustalenia, czy po nowelizacji ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych użytkownikowi wieczystemu nieruchomości objętej obszarem kolejowym przysługuje odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w związku z realizacją strategicznej inwestycji przesyłowej. Organy administracji umorzyły postępowanie, uznając, że po wejściu w życie art. 22 ust. 6 specustawy przesyłowej odszkodowanie nie przysługuje w przypadku gruntów objętych obszarem kolejowym stanowiących własność Skarbu Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił to stanowisko. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jednak zarówno wyrok Sądu I instancji, jak i decyzje organów administracji.

NSA wskazał, że art. 22 ust. 6 specustawy przesyłowej, zgodnie z którym ograniczenie sposobu korzystania z gruntów objętych obszarem kolejowym stanowiących własność Skarbu Państwa następuje bez odszkodowania, nie znajduje zastosowania do nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste. Przepis ten odnosi się do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, lecz nie pozbawia użytkownika wieczystego ochrony przysługującego mu prawa majątkowego. Użytkowanie wieczyste jest prawem rzeczowym, które podlega ochronie analogicznej do prawa własności. Z art. 24 specustawy przesyłowej w związku z art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości przysługuje również użytkownikowi wieczystemu. Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości przewidziane w art. 22 specustawy przesyłowej odpowiada bowiem konstrukcyjnie instytucji wywłaszczenia polegającego na ograniczeniu prawa do nieruchomości.

NSA zwrócił uwagę, że po nowelizacji specustawy przesyłowej ustawodawca przewidział odrębny mechanizm uzgadniania warunków korzystania z gruntów objętych obszarem kolejowym między inwestorem a zarządcą infrastruktury kolejowej. Porozumienie albo decyzja wydawana w jego miejsce określają warunki wykonywania uprawnień inwestora oraz wysokość należnych opłat. Nie oznacza to jednak pozbawienia użytkownika wieczystego prawa do odszkodowania za ograniczenie przysługującego mu prawa rzeczowego.  Przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do sytuacji, w której użytkownik wieczysty zostałby pozbawiony możliwości decydowania o nieruchomości oddanej mu w użytkowanie wieczyste, a jednocześnie nie uzyskałby żadnej rekompensaty za ograniczenie przysługującego mu prawa. Taka interpretacja pozostawałaby w sprzeczności z istotą użytkowania wieczystego oraz zasadą ochrony praw majątkowych. 

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania zasiłku celowego przeznaczonego na pokrycie wydatków związanych ze skutkami powodzi z września 2024 r. Organ uznał, że świadczenie przewidziane w art. 69b ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw nie stanowi odrębnej podstawy przyznania pomocy, lecz jedynie doprecyzowuje zasady udzielania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów obu instancji, a NSA oddalił skargę kasacyjną organu.

NSA wskazał, że art. 69b ustawy nowelizującej stanowi przepis szczególny względem ogólnych regulacji ustawy o pomocy społecznej. Ustawodawca wprowadził go w związku z nadzwyczajną skalą skutków powodzi z września 2024 r., świadomie modyfikując standardowe przesłanki przyznawania zasiłku celowego. Celem tego świadczenia nie jest realizacja klasycznych funkcji pomocy społecznej związanych z przezwyciężaniem trudnych sytuacji życiowych, lecz usuwanie skutków powodzi przez rekompensowanie strat poniesionych przez poszkodowanych. Z literalnego brzmienia art. 69b ustawy nowelizującej wynika, iż jedyną materialnoprawną przesłanką przyznania świadczenia jest poniesienie straty w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. Przepis stanowi przy tym, że świadczenie jest przyznawane niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej osoby albo rodziny. Oznacza to, że ustawodawca oderwał to świadczenie od klasycznego modelu pomocy społecznej opartego na ocenie sytuacji dochodowej i majątkowej.

NSA wyjaśnił również, że użyte w art. 69b sformułowanie „jest przyznawany” ma istotne znaczenie normatywne i odróżnia to świadczenie od zasiłku celowego przewidzianego w art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który „może być przyznany”. Świadczy to o tym, że ustawodawca ustanowił szczególną podstawę udzielania pomocy osobom poszkodowanym przez powódź, a nie jedynie potwierdził dotychczasową praktykę stosowania przepisów ustawy o pomocy społecznej.  Nie można utożsamiać przesłanki poniesienia straty wskutek powodzi ze stanem niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Status osoby poszkodowanej jest bowiem związany z wystąpieniem obiektywnego uszczerbku majątkowego lub utratą możliwości korzystania z nieruchomości. Wsparcie przewidziane w art. 69b ustawy nowelizującej ma zatem charakter kompensacyjny, a nie socjalny.

Link do orzeczenia