Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

Sprawa dotyczyła obiektów budowlanych wzniesionych nielegalnie przed wejściem w życie obecnie obowiązującego Prawa budowlanego* oraz możliwości stosowania do tych obiektów nowych przepisów wprowadzonych do Prawa budowlanego nowelizacją z 13 lutego 2020 r.**

Zgodnie z wprowadzonymi na skutek tej nowelizacji przepisami art. 49f ust. 1 pkt 1 i art. 49f ust. 2 Prawa budowlanego, samowolnie wniesione obiekty budowlanego mogą zostać objęte uproszczonym postępowanie legalizacyjnym, o ile od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat oraz z żądaniem takim wystąpi właściciel lub zarządca obiektu. Oznacza to, że ustawodawca zakłada istnienie sytuacji, w której spełnione są przesłanki do prowadzenia postępowań przewidzianych w poprzednio obowiązujących przepisach***, wszczynanych z urzędu przez organ, przy jednoczesnej możliwości wyboru przez właściciela lub zarządcę uproszczonej procedury legalizacyjnej na podstawie przepisów obecnych. W przypadku złożenia przez uprawniony podmiot wniosku o zastosowanie procedury uproszczonej, sprawa ta jest rozpatrywana w ramach nowego postępowania, które ma pierwszeństwo.

Zgodnie z art. 32 ustawy nowelizującej, nie można jednak wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o którym mowa w art. 49f ust. 1 Prawa budowlanego, w stosunku do obiektów budowlanych, do których wydano decyzję o nakazie rozbiórki przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej. NSA podkreślił, że w art. 32 ustawy nowelizującej nie ma mowy o ostatecznej decyzji o nakazie rozbiórki. Przepis ten nie różnicuje przewidzianego w nim skutku od tego, czy wydany nakaz rozbiórki stał się ostateczny w administracyjnym toku instancji, liczy się bowiem sam fakt jego wydania przed 19 września 2020 r. Nie można zatem skorzystać z uproszczonego postępowanie legalizacyjnego, jeżeli wobec obiektu budowlanego została już wydana, nawet nieostateczna, decyzja o nakazie rozbiórki.

*ustawa z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2025 r., poz. 418 ze zm.)

**ustawa z 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 471 ze ze.)

***art. 37 i art. 40 ustawy z 24 października 1974 r. – Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.)

Sprawa dotyczyła przetwarzania danych osobowych strony przez Ministra Cyfryzacji. Dane te były przetwarzane za pośrednictwem aplikacji „Kwarantanna domowa” i obejmowały ID Obywatela, imię, nazwisko, numer telefonu, deklarowany adres pobytu, lokalizację, w tym deklarowaną lokalizację odbywania kwarantanny oraz lokalizację wyznaczoną przez system w czasie wykonywania zadania weryfikacji, jak również datę końca kwarantanny. Strona wnosiła o usunięcie tych danych po zakończeniu kwarantanny. Prezes Urzędu Danych Osobowych nakazał Ministrowi Cyfryzacji usunięcie tych danych, a zasadność tego stanowiska potwierdził wojewódzki sąd administracyjny a następnie Naczelny Sąd Administracyjny w opisywanym tu wyroku.

W ocenie NSA, wykładnia art. 7e ust. 1 ustawy covidowej* w związku z przepisami RODO** prowadzi do wniosku, że brak jest przesłanek dalszego przetwarzania przez Ministra Cyfryzacji danych osobowych strony za pośrednictwem aplikacji "Kwarantanna domowa". Artykuł 7e ust. 1 ustawy covidowej dotyczy wyłącznie osób aktualnie podlegających obowiązkowej kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 i nie znajduje zastosowania wobec osób, które kwarantannę zakończyły. Ponadto art. 9 ust. 2 lit. f RODO, przewidujący wyjątek od zakazu przetwarzania szczególnych kategorii danych osobowych, nie może stanowić podstawy przetwarzania danych „na zapas”, w celu zabezpieczenia się przed hipotetycznymi, przyszłymi i niepewnymi roszczeniami. Strona nie wystąpiła z jakimkolwiek roszczeniem wobec administratora danych (Ministra Cyfryzacji). Wskazane wyżej dane osobowe nie miały więc charakteru danych szczególnych kategorii, a po zakończeniu kwarantanny brak było podstawy prawnej do ich dalszego przetwarzania. 

* ustawa z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2025 r., poz. 764)

** art. 5 ust. 1 lit. a i b, ust. 2, art. 6 ust. 1 lit. e i art. 9 ust. 1 i ust. 2 lit. i, lit. f, a także art. 58 ust. 2 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z dnia 4 maja 2016 r., str. 1, Dz. Urz. UE L 127 z dnia 23 maja 2018 r., str. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z dnia 4 marca 2021 r., str. 35)

Wyrokiem z 27 stycznia 2026 r., I FSK 342/23, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony skargą kasacyjną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej wyrok Sądu pierwszej instancji oraz oddalił skargę D. Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych S.A. na interpretację indywidualną w sprawie zwolnienia spod opodatkowania VAT usług zarządzania funduszami inwestycyjnymi, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że usługa zapewnienia dostępu do kompleksowych danych z rynków finansowych oraz umożliwiająca dokonywanie transakcji na tych rynkach, nie stanowi usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi w rozumieniu tego przepisu, jeśli nie zapewnia jednocześnie podejmowania przez usługodawcę decyzji finansowych (inwestycyjnych),a jedynie wspomaga ich podejmowanie przez samego usługobiorcę (nabywcę usługi).

W treści przywołanego przepisu ustawodawca jednoznacznie wskazał bowiem, że przedmiotowemu zwolnieniu podlega usługa zarządzania wymienionymi tam funduszami lub portfelami, nie zaś – pozbawione tego elementu – świadczenia jedynie towarzyszące (wspomagające) usługę samego zarządzania. Dlatego świadczenie złożone, jednakże pozbawione elementu decyzyjności (konstytuującego usługę zarządzania), nie podlega omawianemu zwolnieniu.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że w zależności od okoliczności konkretnej sprawy nie zawsze istnieje obowiązek wyznaczania tzw. „drugiej linii zabudowy” przy wydawaniu decyzji o warunkach zabudowy. Kluczowe znaczenie ma tu analiza urbanistyczna, z której powinno wynikać, czy na danym obszarze w ogóle występuje linia zabudowy oraz czy możliwe i zasadne jest jej wyznaczenie w odniesieniu do planowanej inwestycji.

Zgodnie z § 4 rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, linia zabudowy co do zasady wyznaczana jest względem pasa drogowego. Jeżeli jednak nieruchomość nie przylega do drogi publicznej, a planowana zabudowa ma być realizowana w głębi działki, możliwe jest odstąpienie od wyznaczenia obowiązującej linii zabudowy. Wyznaczanie jej w oderwaniu od uwarunkowań konkretnego terenu mogłoby prowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia prawa własności.

W tej sprawie ustalono, że teren inwestycji znajdował się w większej odległości od drogi publicznej niż istniejąca zabudowa w obszarze analizowanym. W takich warunkach – zdaniem NSA – praktycznie wykluczona jest możliwość wyznaczenia linii zabudowy zgodnie z § 4 rozporządzenia. Sam brak tej linii nie mógł więc stanowić podstawy do odmowy ustalenia warunków zabudowy. Jeżeli w obszarze analizowanym występuje już zabudowa w różnych odległościach od dróg, to nie można mówić o naruszeniu ładu przestrzennego przez kolejną inwestycję.

Pojęcie „działki sąsiedniej” na gruncie art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym należy rozumieć szeroko, urbanistycznie, a nie wyłącznie jako bezpośrednie sąsiedztwo. Celem zasady dobrego sąsiedztwa jest ochrona ładu przestrzennego w skali całego obszaru analizowanego, a nie pojedynczej granicy działki.

W konsekwencji brak możliwości wyznaczenia linii zabudowy nie zawsze może być samoistną podstawą odmowy wydania decyzji o warunkach zabudowy.

Naczelny Sąd Administracyjny określił granice stosowania art. 6 ust. 1 lit. f RODO* w kontekście monitoringu wizyjnego na osiedlach mieszkaniowych. Sprawa dotyczyła spółdzielni mieszkaniowej, która – powołując się na tzw. prawnie uzasadniony interes – zainstalowała kamery w altanach śmietnikowych w celu egzekwowania prawidłowej segregacji odpadów.

NSA przypomniał, że przetwarzanie danych osobowych na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f RODO jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy łącznie spełnione są trzy przesłanki: po stronie administratora istnieją cele, dla osiągnięcia których przetwarzanie danych osobowych jest niezbędne; cele te wynikają z "prawnie uzasadnionych interesów" realizowanych przez administratora; "prawnie uzasadnione interesy" realizowane przez administratora mają charakter nadrzędny wobec interesów lub podstawowych praw i wolności osoby, której dotyczą przetwarzane dane. Kluczowe znaczenie ma przy tym kryterium niezbędności – rozumiane jako brak rzeczywistej możliwości osiągnięcia celu w inny, mniej ingerujący sposób.

W rozpoznawanej sprawie NSA uznał, że choć cele spółdzielni – związane z kontrolą segregacji odpadów i unikaniem podwyższonych opłat z tym związanych – mieszczą się w granicach prawnie dopuszczalnego interesu, to rejestracja wizerunku mieszkańców w altanach śmietnikowych nie była środkiem niezbędnym do ich realizacji. Sąd wskazał na istnienie alternatywnych, powszechnie dostępnych i mniej “inwazyjnych” rozwiązań, takich jak stosowanie zindywidualizowanych worków na odpady, pozwalających na identyfikację źródeł nieprawidłowości bez ciągłego monitorowania zachowań mieszkańców.

NSA podkreślił, że nawet hipotetyczne spełnienie przesłanki niezbędności nie przesądza o legalności przetwarzania. W tego rodzaju sprawie prawnie uzasadnione interesy administratora nie miały charakteru nadrzędnego wobec konstytucyjnie chronionego prawa do prywatności i autonomii informacyjnej jednostki. Wizerunek osoby fizycznej stanowi dane osobowe, a jego utrwalanie w przestrzeni wspólnej budynków wielorodzinnych ingeruje w sferę wolności osobistej, wywodzonej z godności człowieka. Ograniczanie wolności i prywatności może następować wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, przy ścisłym zachowaniu zasady proporcjonalności. Natomiast zastosowanie monitoringu wizyjnego w altanach śmietnikowych zostało uznane za środek nadmierny wobec celu, jakim jest ograniczenie kosztów opłat za odpady.

• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1, Dz. Urz. UE L 127 z 23.05.2018, str. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z 4.03.2021, str. 35).

Link do orzeczenia

W rozpoznawanej sprawie, mając na względzie prawomocny wyrok WSA w Warszawie uchylający niekorzystną dla podatnika interpretację indywidualną przepisów prawa podatkowego, w dniu 31 grudnia 2021 r. spółka złożyła wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku od towarów i usług, w tym za okresy od I kwartału do III kwartału 2015 r.

Uznając za zasadną odmowę wszczęcia postępowania podatkowego na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług za I, II i III kwartał 2015 r. przedawniły się z dniem 31 grudnia 2020 r., co jest okolicznością bezsporną i niekwestionowaną przez podatnika. Zatem złożenie wniosku o stwierdzenie i zwrot nadpłaty po upływie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych było bezskuteczne i nie mogło doprowadzić do wszczęcia postępowania.

Gdyby skarżąca złożyła wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku od towarów i usług za I, II i III kwartał 2015 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. byłby on procedowany zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej, a okoliczność zaskarżenia interpretacji indywidualnej do sądu administracyjnego nie miałaby żadnego znaczenia dla oceny skuteczności wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty dotyczącego ww. zobowiązań podatkowych.

Oddalając skargę sąd pierwszej instancji uznał, że merytoryczne rozpatrzenie wniosku o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku VAT za I, II i III kwartał 2015 r., w sytuacji gdy wniosek ten został złożony po upływie terminu przedawnienia ww. zobowiązań podatkowych (31 grudnia 2021 r.), byłoby działaniem wbrew zasadzie legalizmu i skutkowało naruszeniem art. 79 § 2 w zw. art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalając skargę kasacyjną spółki wyjaśnił, że uchylenie interpretacji indywidualnej w trybie kontroli sądowoadministracyjnej nie ma wpływu na bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, o którym mowa w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej. Po upływie terminu przedawnienia nie ma możliwości kształtowania wysokości zobowiązania podatkowego, niezależnie od tego, czy miałoby to być korzystne dla organu podatkowego, czy dla podatnika. A zatem okoliczność zaskarżenia interpretacji indywidualnej do sądu administracyjnego nie ma znaczenia dla oceny skuteczności wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty. W  konsekwencji wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty podatnik może złożyć zanim upłynie termin przedawnienia zobowiązania podatkowego określony w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, a po upływie tego terminu prawo to wygasa zgodnie z art. 79 § 2 ww. ustawy.

Link do orzeczenia

W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny analizował kwestię dopuszczalności przeprowadzenia kontroli legalności decyzji w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązań podatkowych i zabezpieczenia jej na majątku podatnika po wygaśnięciu tej decyzji na podstawie art. 33a Ordynacji podatkowej.

W tym zakresie skład orzekający zwrócił uwagę, że choć decyzja o zabezpieczeniu wygasła, to jej skutki prawne pozostają nadal w mocy. Z tego względu zajęto stanowisko, że obowiązkiem organu odwoławczego rozpatrującego odwołanie od decyzji zabezpieczającej organu pierwszej instancji jest - mimo umorzenia postępowania odwoławczego zgodnie z poglądem wyrażonym w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 24 października 2011 r., I FPS 1/11 - dokonanie oceny legalności decyzji organu pierwszej instancji o zabezpieczeniu, celem realizacji konstytucyjnego prawa podatnika do sądu.

Link do orzeczenia

Od 1 stycznia 2024 r. nastąpiła znacząca zmiana przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dokonana na podstawie art. 43 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Zmiana ta obejmuje nowe rozwiązania w systemie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. Jednocześnie jednak ustawodawca zastrzegł, że tych nowych przepisów nie stosuje się w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, jeżeli prawo do nich powstało przed 31 grudnia 2023 r. Wynika to z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. 

Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni tzw. przepisu intertemporalnego, jakim jest art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. W związku z tym Sąd dokonał analizy funkcji przepisów o świadczeniach rodzinnych i o świadczeniu wspomagających, a także uwzględnił ich miejsce w całym systemie prawa. Na tej podstawie Sąd orzekł, że użyte w art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym sformułowanie „prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r.” obejmuje nie tylko sytuacje, w których wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono do tego dnia. Obejmuje bowiem również przypadki, gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został co prawda złożony po 31 grudnia 2023 r., ale nastąpiło to z zachowaniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a sam wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności wpłynął do organu orzeczniczego do 31 grudnia 2023 r. i ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający przed tą datą. Oznacza to, że stosowanie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy odnieść również do sytuacji, w których wprawdzie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony po dniu 31 grudnia 2023 r., jednak wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r., a następnie wydane orzeczenie o niepełnosprawności potwierdzało powstanie stopnia niepełnosprawności przed dniem 1 stycznia 2024 r.