Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

Uchylając zaskarżony wyrok oraz decyzje organu obu instancji, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że wpis do rejestru zabytków, jako najbardziej intensywna forma ochrony, stanowi głęboką ingerencję w konstytucyjnie chronione prawo własności. Każda ingerencja w prawa i wolności jednostki musi spełniać trójelementowy test proporcjonalności. Oznacza to, że zastosowany środek musi być: przydatny do osiągnięcia zamierzonego celu, konieczny (niezbędny) w tym sensie, że nie istnieje inny, mniej uciążliwy środek prowadzący do tego samego celu, oraz proporcjonalny sensu stricto, czyli zachowujący właściwą proporcję między ciężarem nałożonym na jednostkę a korzyściami dla interesu publicznego.

W sprawie wpisu do rejestru zabytków może to w szczególności wymagać wykazania, dlaczego istniejące już formy ochrony i opieki nad obiektem okazały się niewystarczające do zabezpieczenia wartości historycznych i naukowych budynku. Będący przedmiotem tego postępowania obiekt jest już ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz znajduje się na terenie wpisanego do rejestru zabytków historycznego układu urbanistycznego.

Obie te formy już same w sobie nakładają na właściciela szereg obowiązków i dają organom konserwatorskim skuteczne narzędzia do kontroli wszelkich zamierzeń inwestycyjnych. W tej sytuacji nałożenie trzeciej, najsurowszej formy ochrony, bez wykazania nieadekwatności dotychczasowych, jest działaniem naruszającym zasadę konieczności (subsydiarności) ingerencji i stanowi bezzasadne powielenie form ochrony. Czym innym jest ochrona obiektu o jednoznacznych, bezdyskusyjnych wartościach, a czymś odmiennym nakładanie najsurowszego reżimu ochronnego na obiekt, którego wartość zabytkowa budzi poważne wątpliwości nawet u samego organu konserwatorskiego. Wpisanie do rejestru całego budynku, w sytuacji gdy jego znaczna część jest pozbawiona cech zabytkowych, a jego stan techniczny grozi katastrofą, jest działaniem nieproporcjonalnym i nie wypełnia testu konieczności. Obowiązkiem organu a takich sprawach jest poszukiwanie takich rozwiązań, które godzą interes publiczny z interesem właściciela. 

W dniu 13 października 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, w sprawie II FPS 3/25, po rozpoznaniu wniosku Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2025 r., nr BO.511.15.2025, podjął następującą uchwałę:

Na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111) w sprawie zakończonej decyzją ostateczną za przesłankę wznowienia postępowania na wniosek strony mogą być uznane nowe okoliczności lub nowe dowody, które były znane stronie w trakcie prowadzonego postępowania podatkowego, ale strona ich nie powołała.

Link do orzeczenia

Gminy, a także związki międzygminne, zapewniają czystość i porządek na swoim terenie i tworzą warunki niezbędne do ich utrzymania, obejmujące wszystkich właścicieli nieruchomości na terenie gminy (związku międzygminnego) systemem gospodarowania odpadami komunalnymi (art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach). To, że związek międzygminny ma objąć wszystkich właścicieli nieruchomości systemem gospodarowania odpadami komunalnymi, wykonując w tym zakresie zadanie publiczne, nie wiąże się jednak z prawem ani obowiązkiem gromadzenia danych osobowych w zakresie numerów ksiąg wieczystych. Numer księgi wieczystej jest informacją, która pozwala zidentyfikować osobę fizyczną i uzyskać dane podmiotowe osób ujawnionych w księgach wieczystych i stanowi dane osobowe w rozumieniu art. 4 ust. 1 RODO*, a ich przetwarzanie (pozyskiwanie, gromadzenie, analizowanie, wykorzystywanie) musi być zgodne z prawem.

Zakres danych, jakich może wymagać gmina lub związek międzygminny określając wzór deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, wynika z art. 6m ust. 1b ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Deklaracja ta zawiera wszelkie niezbędne dane do określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6m ust. 1a powołanej wyżej ustawy). Zatem gmina (lub związek międzygminny) może żądać, gromadzić i przetwarzać w związku z określeniem wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wyłącznie te dane. Wśród tych danych nie ma numeru księgi wieczystej nieruchomości, a dostęp do niego pozwala pozyskać jeszcze inne dane zawarte w księdze wieczystej, które nie są potrzebne do określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Podmiot wykonujący zadania publiczne nie może dążyć do pozyskiwania „nadmiarowych” danych ponad te, które są niezbędne do ich realizacji.

Ponadto, brak jest podstaw do gromadzenia przez gminę lub związek międzygminny informacji o zmarłych mieszkańcach i numerach ich PESEL. W przypadku zmiany danych w zakresie objętym deklaracją o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (np. w związku ze śmiercią mieszkańca), które mają wpływ na wysokość pobieranej opłaty, to właściciel ma obowiązek złożenia nowej deklaracji (art. 6m ust. 2 i ust. 5 pkt 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach). Zatem to właściciela nieruchomości, który nie zaktualizował deklaracji śmieciowej obciąża opłata śmieciowa. W związku z tym gmina, jak i związek międzygminny nie mają podstaw ani powodu, żeby pozyskiwać, gromadzić, a w konsekwencji przetwarzać numery PESEL zmarłych mieszkańców.

* rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE L 119 z 4.5.2016, str. 1, ze zm.).

Link do orzeczenia

W dniu 6 października 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, w sprawach I OPS 2/24 i I OPS 1/25, po rozpoznaniu zagadnień prawnych skierowanych do rozstrzygnięcia odpowiednio postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Po 460/24 (I OPS 2/24) oraz postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 903/23 (I OPS 1/25) 

- podjął uchwały o pozostawieniu przedstawionych zagadnień prawnych bez rozpoznania.

Skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdził, że zagadnienia prawne zostały przedstawione do rozstrzygnięcia z powołaniem się na art. 269 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), jednak nie spełniają przesłanek uruchomienia tego trybu.

Link do uchwały I OPS 2/24

Posiedzenie składu 7 sędziów NSA w sprawie zagadnienia prawnego dotyczącego metody unikania podwójnego opodatkowania w Polsce wynagrodzenia za pracę najemną na pokładzie statku morskiego  - sygn. akt II FPS 2/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przedstawionego w postanowieniu z 19 lutego 2025 r., sygn. akt II FSK 785/22, na podstawie art. 187 § 3 p.p.s.a. przejął sprawę do rozpoznania, odroczył rozpoznanie sprawy, nowy termin zostanie wyznaczony z urzędu. Sprawa będzie dalej prowadzona pod sygnaturą II FSK 785/22.

Posiedzenie składu 7 sędziów NSA w sprawie zagadnienia prawnego dotyczącego tzw. ulgi termomodernizacyjnej - sygn. akt II FPS 4/25

W dniu 6 października 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów odmówił podjęcia uchwały w sprawie zagadnienia prawnego skierowanego do rozstrzygnięcia postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2025 r., sygn. akt II FSK 1187/22.

Zgodnie z art. 5 ust.1 lit. b i e, RODO* dane osobowe muszą być zbierane w konkretnych, wyraźnych i prawnie uzasadnionych celach i nieprzetwarzane dalej w sposób niezgodny z tymi celami (zasada ograniczenia celu) oraz muszą być przechowywane w formie umożliwiającej identyfikację osoby, której dane dotyczą, przez okres nie dłuższy, niż jest to niezbędne do celów, w których dane te są przetwarzane (zasada ograniczonego przechowywania).

O ile zatem samo pozyskanie danych osobowych osoby wnioskującej o uzyskanie kredytu spełnia warunki legalnego przetwarzania danych osobowych, o tyle przetwarzanie tych danych osobowych przez bank po dokonaniu weryfikacji zdolności kredytowej wnioskodawcy i przy braku zawarcia umowy kredytowej (ze względu na brak zdolności kredytowej, przedstawione przez bank kredytobiorcy warunki takiego kredytu lub z jakichkolwiek innych powodów) nie ma podstaw prawnych, a tym samym narusza zasadę ograniczonego przechowywania wynikającą z art. 5 ust.1 lit. e RODO (III OSK 1552/22).

Ponadto rozszerzanie przez bank dopuszczalności przetwarzania danych (zawartych w zapytaniu kredytowym) osoby, z którą nie zawarto umowy kredytowej, z powołaniem się na “zapewnienie bezpieczeństwa finansowego w przypadku nawiązywania stosunków gospodarczych”, a zatem szeroko rozumiane, ogólne cele, nie znajduje podstawy na gruncie RODO i jest wprost sprzeczne z zasadą ograniczenia celu (art. 5 ust. 1 lit. b RODO), w sytuacji, gdy nie ma mowy o nawiązaniu stosunku zobowiązaniowego (III OSK 1877/22).

* rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE L 119 z 4.5.2016, str. 1, ze zm.).

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadzała się do odpowiedzi na pytanie, czy podlega opodatkowaniu podatkiem VAT wykonywanie na podstawie umowy czynności przez spółkę prawa handlowego utworzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego, której jedynym działaniem jest realizacja zadań własnych samorządu gminy, powiatu lub województwa i gdy otrzymanie przez spółkę środków powierzonych nie powoduje powstania przychodu po stronie spółki.

Rozpoznając sprawę w składzie siedmiu sędziów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że działalność spółki kapitałowej, której jedynym udziałowcem jest jednostka samorządu terytorialnego, polegająca wyłącznie na wykonywaniu niektórych zadań publicznych tej jednostki, na podstawie umowy zawartej między spółką a jednostką, finansowana jedynie w formie rekompensaty, o której mowa w art. 5 ust. 1 i 5 decyzji Komisji Europejskiej z dnia 20 grudnia 2011 r. w sprawie stosowania art. 106 ust.2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy państwa w formie rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych, przyznawanej przedsiębiorstwom zobowiązanym do wykonywania usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym (Dz. U. UE. seria L. z 2012 r. Nr 7, str. 3), nie ma charakteru gospodarczego w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2020 r., poz. 106, ze zm.) i nie podlega tym samym opodatkowaniu tym podatkiem. 

Sentencja (PDF) (PDF 231 kB)

Wyrok ten dotyczy problematyki stosowania przewidzianego dla energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii (dale: energia z OZE) zwolnienia z akcyzy, o którym mowa w art. 30 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 864; dalej: u.p.a.), tj. czy w przypadku otrzymania po dniu 31 grudnia 2018 r. dokumentu potwierdzającego umorzenie świadectwa pochodzenia energii elektrycznej wytworzonej z OZE do dnia 31 grudnia 2018 r. zwolnienie od akcyzy przewidziane w art. 30 ust. 1 u.p.a. stosuje się z  uwzględnieniem stawki podatku z daty wytworzenia (i przekazania do sieci operatora systemu elektroenergetycznego) energii z tego źródła objętej owym świadectwem, czy stawkę akcyzy z daty realizacji zwolnienia na warunkach wynikających z art. 30 ust. 2 u.p.a., czyli właściwej dla okresu rozliczeniowego w którym dochodzi do „konsumpcji” zwolnienia przez obniżenia akcyzy należnej o wartość objętą zwolnieniem.

Wyrokiem z 22 września 2025 r. NSA w składzie siedmiu sędziów uznał, że zwolnienie od akcyzy, o którym mowa w art. 30 ust. 1 u.p.a., energii elektrycznej wytworzonej z OZE do dnia 31 grudnia 2018 r. i objętej dokumentem potwierdzającym umorzenie świadectwa pochodzenia tej energii otrzymanym po tym dniu, stosuje się - także w przypadku zmiany stawki akcyzy przewidzianej w art. 89 ust. 3 u.p.a. - według stawki obowiązującej w dniu wytworzenia energii z OZE i wprowadzenia jej do systemu elektroenergetycznego (dostarczenia do zużycia/wydania), a nie w  czasie obniżania akcyzy należnej od energii elektrycznej za najbliższe okresy, o którym mowa w art. 30 ust. 2 u.p.a. 

Sentencja (PDF)(PDF 191 kB)