Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

Od 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Zmiana ta polegała na wprowadzeniu nowego rozwiązania w systemie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. 

Obecnie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawny członek rodziny jest osobą, która ukończyła 18 rok życia. Osoby te od 1 stycznia 2024 r. zostały objęte nową formą wsparcia ze strony Państwa w postaci świadczenia wspierającego, służącego częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób.

Rozpoznawana sprawa dotyczyła możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. w sytuacji, gdy wnioskodawca pobierał emeryturę i nie zawiesił prawa do jej pobierania przed wejściem w życie nowych przepisów. Możliwość zastosowania przepisów dotychczasowych, a więc poprzedniego brzmienia ustawy o świadczeniach rodzinnych, wynika z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym i dotyczy sytuacji, w których prawo do takiego świadczenia pielęgnacyjnego powstało przed 31 grudnia 2023 r. Zastosowanie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym wymaga zatem ustalenia, czy do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z przepisów dotychczasowych. Samo złożenie wniosku przed tą datą nie jest wystarczające dla zastosowania wcześniejszego stanu prawnego. Jedną z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Przesłanka ta może zostać wyeliminowana wyłącznie przez skuteczne zawieszenie prawa do emerytury, które następuje na podstawie decyzji organu rentowego i wywołuje skutek od miesiąca jej wydania. Brak zawieszenia emerytury przed 31 grudnia 2023 r. oznacza, że nie zostały spełnione wszystkie warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie dotychczasowych przepisów, co wyklucza możliwość zastosowania art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym.

Link do orzeczenia

W dniu 26 marca 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 lutego 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 8158/22, uchylającego postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 17 września 2022 r. nr 1130.81.2022 o wyznaczeniu P.G. do orzekania w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz odstąpił od zasądzenia od P.G. na rzecz Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga na postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie wyznaczenia sędziego do orzekania w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego jest dopuszczalna. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej wydając zaskarżone postanowienie działał jako organ administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym, a postanowienie wydane na podstawie art. 22a § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2021 r. poz. 1904; dalej: ustawa o Sądzie Najwyższym) jest aktem, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143), podlegającym kontroli sądowoadministracyjnej. Zdaniem składu orzekającego, w orzecznictwie sądów administracyjnych jest już utrwalone stanowisko o dopuszczalności drogi sądowej w sprawach ze skarg na akty Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wydawane na podstawie przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym. 

Naczelny Sąd Administracyjny, wyjaśniając przyczyny uchylenia wyroku WSA w Warszawie, stwierdził, że Sąd I instancji nie przeprowadził kontroli zaskarżonego postanowienia w zakresie zgodności z materialnoprawną podstawą jego wydania, tj. art. 22a § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie rozważał kwestie zgodności zaskarżonego postanowienia z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej i prawem unijnym, pomijając jednak, że punktem wyjścia do tych rozważań winna być ocena zgodności zaskarżonego postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z regulacją ustawową prawa krajowego, mającą zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. 

Mając na uwadze zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego, NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. 

Sentencja orzeczenia (191 KB, PDF)

Kontrolując zgodność z prawem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 stycznia 2025 r., VI SA/Wa 2964/22, którym Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z 29 września 2022 r. w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji została wydana z naruszeniem prawa, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz odstąpił od zasądzenia na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zgodnie z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.,dalej: „p.p.s.a.”), koniecznym warunkiem prawidłowo sporządzonego uzasadnienia wojewódzkiego sądu administracyjnego – co stanowi z kolei konieczny warunek merytorycznej kontroli tego wyroku – jest wskazanie i wyjaśnienie podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia. 

Skarżący kasacyjnie Bankowy Fundusz Gwarancyjny trafnie podniósł naruszenie wymienionego przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest w tym zakresie prawidłowe, ani też wolne od wad i deficytów, zarówno w odniesieniu do unijnej, jak i krajowej podstawy prawnej tego wyroku, która była również współkształtowana wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 12 grudnia 2024 r. sygn. C-118/23.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że WSA w Warszawie nie uzasadnił w sposób jaki należałoby tego oczekiwać, z jakich powodów i dlaczego stwierdził, że zaskarżona decyzja Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z 29 września 2022 r. została wydana z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 105 ust. 2 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji Dz. U. z 2022 r. poz. 793 ze zm. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Z tych przyczyn za przedwczesne NSA uznał odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

Sentencja orzeczenia (286 KB, PDF)

W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny analizował możliwość zastosowania 5% stawki podatku dochodowego (tzw. ulgi IP Box) do przychodów z reklam wyświetlanych w trakcie korzystania z gier komputerowych, na podstawie art. art. 24d ust. 7 u.p.d.o.p. oraz 30ca ust. 7 u.p.d.o.f. 

W rozpoznawanej sprawie spółka prowadziła działalność polegającą na produkcji i wydawaniu gier komputerowych, stanowiącą działalność badawczo-rozwojową. Wytwarzane gry stanowiły kwalifikowane prawa własności intelektualnej. Były one udostępniane nieodpłatnie, natomiast przychody spółki pochodziły m.in. z wyświetlanych reklam. Zdaniem spółki przychody te powinny podlegać opodatkowaniu 5% stawką w ramach ulgi IP Box.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej zajął odmienne stanowisko, wskazując, że przychody z reklam nie stanowią przychodów z umowy licencyjnej. Podkreślił, że świadczenie usług reklamowych stanowi działalność odrębną od udostępniania gier komputerowych. Ponadto wynagrodzenie za reklamy pochodzi od podmiotów trzecich (reklamodawców), a nie od użytkowników gier. Samo powiązanie techniczne z kwalifikowanym IP nie jest wystarczające do zastosowania preferencji podatkowej.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał to stanowisko za prawidłowe. W ocenie NSA jedynie sama gra komputerowa stanowi kwalifikowane prawo własności intelektualnej. Natomiast sprzedaż usługi reklamowej nie jest rezultatem działalności badawczo-rozwojowej spółki ani nie pozostaje w związku z rozwojem lub ulepszaniem tego prawa. Stanowi ono odrębną, następczą działalność gospodarczą.

NSA wskazał również, że przychody z reklam wynikają z umów zawieranych z dostawcami reklam, a nie z relacji z użytkownikami gier. Nie można więc uznać, że stanowią one przychody z kwalifikowanego prawa własności intelektualnej uwzględnione w cenie sprzedaży produktu lub usługi. W konsekwencji przychody z wyświetlania reklam nie spełniają przesłanek objęcia preferencyjną 5% stawką podatku dochodowego od osób prawnych.

Link do orzeczenia

Sprawa dotyczyła odmowy wydania zaświadczeń o samodzielności trzech lokali mieszkalnych usytuowanych w przyziemiu budynku wielorodzinnego. Organy administracji uznały, że lokale nie spełniają wymagań samodzielności lokalu mieszkalnego określonych w ustawie z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali, ponieważ zostały zlokalizowane poniżej poziomu gruntu, co pozostawało w sprzeczności z § 73 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Stanowisko to podzielił wojewódzki sąd administracyjny, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny.

NSA wyjaśnił, że po nowelizacji art. 2 ustawy o własności lokali z 2018 r.* wydanie zaświadczenia o samodzielności lokalu wymaga nie tylko ustalenia samodzielności lokalu w znaczeniu technicznym i funkcjonalnym, lecz również zgodności lokalu z przepisami prawa budowlanego oraz regulacjami dotyczącymi zagospodarowania przestrzennego. Artykuł 2 ust. 1a ustawy o własności lokali przewiduje bowiem, że ustanowienie odrębnej własności lokalu musi pozostawać zgodne m.in. z pozwoleniem na budowę oraz skutecznie dokonanym zawiadomieniem o zakończeniu budowy albo pozwoleniem na użytkowanie. Organ wydający zaświadczenie o samodzielności lokalu nie jest uprawniony do samodzielnego kwestionowania ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę ani do dokonywania własnych ustaleń dotyczących zgodności inwestycji z prawem budowlanym. Organ ma jednak obowiązek ocenić, czy lokal spełnia ustawowe przesłanki samodzielności, w tym czy może zostać uznany za lokal mieszkalny w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy o własności lokali. W tym zakresie konieczne jest uwzględnienie przepisów techniczno-budowlanych, w szczególności § 73 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Zgodnie z tym przepisem, poziom podłogi w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi powinien znajdować się powyżej albo co najmniej na poziomie terenu przy budynku. Jeżeli, tak jak w tej sprawie, poziom podłogi lokali znajduje się poniżej poziomu gruntu, a inwestor nie uzyskał zgody na odstępstwo od wymagań techniczno-budowlanych, to takie lokale nie mogą zostać uznane za przeznaczone na stały pobyt ludzi, a tym samym nie spełniają przesłanek samodzielnego lokalu mieszkalnego.  

NSA zaakcentował również potrzebę zachowania spójności systemu prawa. Pojęcie „lokalu mieszkalnego” używane w ustawie o własności lokali nie może być interpretowane w oderwaniu od regulacji prawa budowlanego. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do możliwości wyodrębniania lokali niespełniających wymagań techniczno-budowlanych wyłącznie na potrzeby ustanowienia odrębnej własności lokalu.

Link do orzeczenia

*ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o własności lokali (Dz.U. z 2018 r. poz. 1506), która weszła w życie 23 sierpnia 2018 r. 

W dniu 25 marca 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu zagadnienie prawnego skierowanego do rozstrzygnięcia pytaniem Rzecznika Praw Dziecka z 4 października 2025 r. znak ZSM.420.46.2025.PL:

„Czy obywatelstwo i status pobytowy osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia rodzinnego na rzecz dziecka posiadającego obywatelstwo polskie, która to osoba nie mieści się w kręgu podmiotów uprawnionych do otrzymania tego świadczenia, wskazanych w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.), powinno przesądzać o wydaniu decyzji odmownej dotyczącej przyznania tego świadczenia?”

postanowił odmówić podjęcia uchwały.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawione zagadnienie prawne nie spełnia przesłanek z art. 15 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosowanie przepisu, który miał podlegać wyjaśnieniu, nie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, która dawałaby podstawę do podjęcia uchwały abstrakcyjnej, ujednolicającej orzecznictwo. W orzecznictwie ukształtowała się i utrwaliła spójna linia orzecznicza, zgodnie z którą obywatelstwo i status pobytowy osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia rodzinnego nie jest kryterium rozstrzygającym, istotne jest kryterium polskiego obywatelstwa rzeczywistego beneficjenta świadczenia (małoletniego dziecka). 

Sprawa dotyczyła dopuszczalności ogłoszenia przez zarząd województwa kolejnego konkursu na stanowisko dyrektora instytucji kultury, pomimo wcześniejszego przeprowadzenia postępowania konkursowego i wyłonienia kandydata.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko wojewódzkiego sądu administracyjnego, że brak było podstaw do ponownego ogłoszenia konkursu. NSA wskazał, że rezultatem konkursu na stanowisko dyrektora instytucji kultury powinno być powierzenie stanowiska kandydatowi wyłonionemu w tym postępowaniu. W tym kontekście stwierdził, że choć przepisy ustawy z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej nie regulują wprost trybu kwestionowania wyników konkursu, nie oznacza to dowolności działania organizatora po zakończeniu postępowania konkursowego.
Możliwość odstąpienia od wyniku przeprowadzonego konkursu i ogłoszenia nowego postępowania może wystąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy stwierdzone nieprawidłowości mają charakter istotny i jednoznaczny, prowadzący do wniosku, że postępowanie konkursowe lub jego wynik nie może zostać uznany za istniejący w sensie prawnym. W szczególności mogłoby to dotyczyć przypadków wadliwego składu komisji konkursowej lub wyłonienia kandydata niespełniającego ustawowych wymogów.
NSA podkreślił, że same wątpliwości, przypuszczenia lub obawy organizatora co do prawidłowości przebiegu konkursu (tak jak to miało miejsce w tej sprawie) nie stanowią wystarczającej podstawy do jego zakwestionowania. W takich przypadkach organizator powinien precyzyjnie wskazać konkretne naruszenia i wyjaśnić, jaki mają   wpływ na wynik postępowania konkursowego. Ponadto konieczne jest wydanie przez organizatora konkursu uchwały stwierdzającej wadliwość postępowania konkursowego i jego wyników, co umożliwia poddanie tej oceny kontroli organu nadzoru, a następnie sądu administracyjnego.

Link do orzeczenia

W rozpoznawanych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny analizował skutki podatkowe transakcji zabezpieczających (hedgingowych), w szczególności w zakresie ich opodatkowania VAT oraz ustalenia, która ze stron występuje w charakterze podatnika.

W pierwszej sprawie spółka holdingowa zawierała ze spółkami zależnymi kontrakty w celu zabezpieczenia ryzyka zmian cen aluminium. Spółka holdingowa najpierw przeprowadzała transakcje zabezpieczające z instytucjami finansowymi, a następnie zawierała analogiczne kontrakty ze spółkami zależnymi. Transakcje miały charakter nierzeczywisty – strony nie dokonywały fizycznych dostaw towaru, lecz rozliczały się pieniężnie w zależności od poziomu cen rynkowych.

Spółka stała na stanowisku, że nie jest podatnikiem VAT w sytuacji, gdy występuje ujemny wynik na takich transakcjach, ponieważ wypłacane kwoty nie stanowią wynagrodzenia za usługę. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał natomiast, że  wypłaty środków na rzecz zagranicznych spółek zależnych stanowi dla nich wynagrodzenie i dochodzi do nabycia usług przez spółkę holdingową, a tym samym do importu usług, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.t.u., co skutkuje obowiązkiem rozliczenia podatku przez spółkę holdingową.

Stanowiska tego nie podzieliły  sądy administracyjne. Sąd pierwszej instancji uznał, że spółki zależne nie świadczą żadnych usług na rzecz spółki holdingowej, lecz są wyłącznie beneficjentami usługi zabezpieczenia ryzyka wyświadczanej przez spółkę holdingową. Rozliczenia pieniężne mają charakter techniczny i stanowią element mechanizmu finansowego, a nie wynagrodzenie za usługę.Naczelny Sąd Administracyjny podzielił tę ocenę. Wskazał, że spółki zależne nie wykonują żadnych czynności na rzecz spółki holdingowej, a osiągnięcie przez nie zysku jest wyłącznie konsekwencją sytuacji rynkowej, a nie rezultatem świadczenia usług.

Druga sprawa dotyczyła spółki operacyjnej, która zawierała ze swoją spółką matką transakcje typu forward w celu zabezpieczenia ryzyka walutowego. Strony uzgadniały kurs waluty oraz datę rozliczenia, a następnie dokonywały rozliczeń pieniężnych w zależności od różnicy pomiędzy kursem umownym a rynkowym.Spółka argumentowała, że nie świadczy usług, a uzyskiwane kwoty nie stanowią wynagrodzenia, wobec czego nie występuje jako podatnik VAT.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał przeciwnie, wskazując, że osiągnięcie dodatniego wyniku oznacza świadczenie usługi na rzecz spółki matki, a uzyskana kwota stanowi wynagrodzenie podlegające opodatkowaniu VAT.

Stanowiska organu nie podzieliły sądy administracyjne. Sąd pierwszej instancji uznał, że wynik transakcji forward nie stanowi zapłaty za usługę, lecz jest efektem sytuacji rynkowej, a same rozliczenia mają charakter techniczny i służą realizacji funkcji zabezpieczającej.Naczelny Sąd Administracyjny również uznał to stanowisko za prawidłowe. W ocenie NSA to spółka matka pełni rolę usługodawcy, oferując zabezpieczenie ryzyka, natomiast spółka zależna jest beneficjentem tej usługi.

NSA podkreślił również, że dla oceny skutków w VAT nie ma znaczenia kierunek przepływów pieniężnych ani to, czy dana strona osiąga dodatni czy ujemny wynik transakcji. Kierunek przepływu środków nie może przesądzać o tym, która ze stron jest usługodawcą, a która usługobiorcą.

W konsekwencji NSA uznał, że ewentualny zysk osiągany w ramach transakcji zabezpieczających nie pozostaje w bezpośrednim związku z czynnością podlegającą opodatkowaniu VAT i nie stanowi wynagrodzenia za świadczenie usług.